Ugat ng Kaapihan ng Kababaihan

UGAT NG KAAPIHAN NG KABABAIHAN

Bakit hindi pantay-pantay ang karapatan sa lipunan ng lalaki at babae? Bakit itinuturing ang babae na second-class citizen?

Ilang siglo na ang debate kung ano ang ugat ng mababang pagtingin at katayuan ng mga babae sa lipunan. Ito ba ay likas sa 'naturalesa' ng kababaihan o itinakda ng mga pamantayang panlipunan (socially determined)?

Sa paliwanag sa relihiyon, ang mababang katayuan ng kababaihan ay nagmula sa 'tadhana' o 'kagustuhan ng Diyos'. Pero sa pag-unlad ng syensya noong ika-19 at ika-20 siglo, ang ganitong klaseng argumento ay wala nang kredibilidad ngayon.

Teorya ng 'kalikasan' o biology bilang kapalaran

Isang laganap na katwiran ngayon ang ituro sa panloob na kalikasan ng tao ang dahilan ng kanyang kapalaran. Ayon dito, ganito tayo ngayon dahil ginawa tayong sadyang ganyan.

Laganap ang teorya ng 'natural na kalikasan' kahit sa ilang seksyon ng kilusang kababaihan ngayon. Batay sa evolutionary psychology, isang bagong bersyon ng social biology, ang mga di pagkakapantay na dulot ng lahi o ethnicity, uri ng kasarian (gender) ay mauugat sa komposisyong genetic ng indibidwal. Ang katauhan daw at oryentasyong sekswal ng indibidwal ay itinatakda ng mga genes na natural sa kanyang katawan.

Halimbawa nito ang sinasabing 'crime gene' sa katawan na siyang dahilan ng 'pagkahiyang' o 'hilig' ng ilang indibidwal sa kriminal na aktibidad. May ispekulasyon din na kaya raw may mahirap ay dahil sa tinatawag na 'poverty gene'.

Kung nakabatay sa biology o genetic traits ang ating kalagayan ngayon, ibig sabihin, nakaprograma na ang ating kapalaran mula't sapul. Dahil ang mga traits na ito ay hindi raw mababago, magagawang ibaling lamang ito sa ating pakinabang kung kokontrolin natin ito.

Sa ganitong teorya, ang di pagkakapantay ng mga tao - at ang pagsasamantala at pang-aapi sa lipunan - ay di maiiwasan, di mababago, at kung gayon ay 'natural' at 'moral' sa kaibuturan. Makokontrol lamang ito o mabibigyan ng 'tamang balanse' para maiwasan ang madugong salpukan. Maliwanag na ang ganitong teorya ay ideological justification lamang sa umiiral na kalagayan.

Doktrina ng 'natural na pagkakaiba'

Ang mahina, sensitibo at aping kalagayan ng kababaihan ay binibigyang katwiran sa batayan ng kanilang biological functions - ang panganganak at ang natural na papel daw ng pagpapalaki ng mga anak. Sa ganitong argumento, ang biology ng babae ang nagtatakda ng kanyang kapalaran, at ang 'natural' na lugar niya sa lipunan ay gumampan lamang ng sekondaryong papel sa hatian sa paggawa (division of work).

Ang papel na ito ng babae ay kasing-natural daw ng umiiral na 'nuclear family', kung saan ang ama ang ulo at haligi ng tahanan, ang ina ang tagapag-alaga at tagapag-aruga nito at ang mga anak ay tuwirang pangangalaga at otoridad ng parehong magulang.

Ang pananaw na ito sa nuclear family, na nagmula sa kalakarang kanluran (western), ay sinasabing sintanda na ng kasaysayan at umiral sa iba't ibang kultura at lipunan bilang 'natural' na batayang yunit ng lipunan. Ang ganitong pananaw ay tinatawag na ethnocentrism, o ang paglalapat ng isang partikular na anyo ng panlipunang organisasyon sa lahat ng klase ng kultura at lipunan na umiiral sa mundo.

Sinasabing ang partikular na sistema ng pamumuhay na ito ay natagpuan na mula nang ang mga unang tao ay bumaba sa puno at mailuwal bilang bagong specie. Ang pagiging 'natural' nito ay iginigiit sa iba't ibang anggulo: sa syensya, relihiyon, batas, ekonomya, at iba pa.

Sa kulturang kanluranin, inilalapat din ito sa daigdig ng mga hayop. Matatagpuan daw ang 'nuclear family' maging sa animal kingdom (halimbawa, ang popular na 'daddy bear', 'mommy bear' ay nagsasama lamang sa maikling panahon para magtalik. Pagkatapos nito, umaalis ang babae para manganak nang nag-iisa at pinalalaki ang cub (maliit na oso) ng sarili niya. Kung darating si 'daddy bear', pagnanasaan lang niya ang maliit na cub bilang masarap na pagkain at hindi tagapagkalat ng kanyang lahi. Anong laking kahunghangan na ilapat ang 'nuclear family' - isang kaayusang gawa-gawa ng tao - sa daigdig ng mga hayop!

Istoriko-materyalistang paliwanag

Para sa mga Marxista, ang pang-aapi sa kababaihan ay hindi nauugat sa biology, kundi may batayang ekonomiko at panlipunan. Ang pagkakaiba sa seks ng lalaki at babae ay realidad sa biology, subalit ang pagpapahirap at diskriminasyon sa kalahating bahagi ng kasarian (ang kababaihan) ay hindi ibinubunga ng pagkakaibang ito. Sa ebolusyon ng lipunan, bago at matapos sumulpot ang mga uri, ang panganganak ng babae ay isa nang natural na bagay, subalit ang panlipunang papel o social role ng kababaihan ay hindi laging api-apihan at nakapailalim sa komand ng kalalakihan.

Bago pa sumulpot ang lipunang makauri, may yugto sa kasaysayan kung saan umiral ang panlipunang kaayusan na tinatawag ng mga Marxista bilang 'primitibong komunismo'. Umiral ang kaayusang ito nang ang mga tao ay nabubuhay pa lamang sa pangangahoy at pangangaso.

Sa primitibo-komunistang lipunan, ang produksyon (paraan ng pagkabuhay) ay organisado ng komunidad at ang produkto nito ay pinaghahatian ng pantay. Sa ganitong lipunan, walang umiiral na batayan para apihin o pagsamantalahan ng isang grupo ang isa pa. Ang lalaki at babae ay parehong kalahok sa panlipunang produksyon at tinitiyak ang pag-aaruga at pagkabuhay ng lahat.

Habang ang iba't ibang grupo sa komunidad ay maaaring gumampan ng iba't ibang tungkulin - kahit ang panganganak ay nananatili bilang natural na papel ng kababaihan - ang mga pagkakaibang ito sa pagitan ng iba't ibang tao sa lipunan ay hindi nakasalig sa pang-aapi, pagsasamantala o di pagkakapantay-pantay.

Para sa mga Marxista, ang pinagmulan ng pang-aapi sa kababaihan ay naganap sa yugto ng transisyon mula sa lipunang walang uri (pre-class society) patungong lipunang may uri (class society). Ang eksaktong proseso kung paano ito naganap ay patuloy na pinagtutuunan ng pananaliksik at diskusyon maging sa hanay ng mga naninindigan sa istoriko-materyalistang pananaw.

Gayunman, ang mayor na mga usaping pinagmulan ng pang-aapi sa kababaihan ay matatagpuan sa sumusunod na mga pagbabagong naganap sa panahon ng transisyon:

- Ang pagsulong ng produktibidad ng paggawa ng tao batay sa agrikultura, at pag-aalaga ng mga hayop o stock raising;

- ang pagsulpot ng bagong dibisyon sa paggawa, ang produskyong artisano o craftmanship, at ang komersyo;

- ang pribadong paghamig (o paghamig ng ilang tao) ng lumalaking sarplas ng ekonomya; at

- ang pagluwal ng mga kalagayan para ang ilang tao ay makinabang sa pagsasamantala ng iba pa.

Sa pagkakapundar ng ganitong mga kondisyong sosyo-ekonomiko, at sa pakikinabang ng ilang tao sa pagsasamantala sa iba pa, itinuturing ang kababaihan bilang mahalagang ari-arian dahil sa likas o biological na papel nila sa produksyon - ang pag-aaruga sa umiiral na henerasyon ng paggawa at ang paglikha pa ng mga bago.

Gaya ng mga alipin at tupa (cattle), naging bukal din ng yaman ang mga babae. Paano'y sila lamang ang nakakalikha ng bagong mga tao na ang lakas paggawa ay kapaki-pakinabang. Kaya ang pagbebenta ng mga babae, kabilang ang karapatan sa kanilang isisilang, ay lumitaw bilang isa sa mga institusyong pang-ekonomya at panlipunan ng bagong kaayusang nakabatay sa pribadong pagmamay-ari. Higit na tumingkad ang pangunahing papel ng babae sa pribadong larangan - bilang aliping namamahay at palahian ng mga bata.

Kasabay ang pribadong akumulasyon ng yaman, naipundar ang pamilya bilang institusyon kung saan ang pananagutan sa mga di produktibong myembro ng lipunan - matatanda, may kapansanan, at mga kabataan - ay nailipat mula sa kamay ng lipunan sa kabuuan tungo sa mga tiyak na indibidwak o maliit na grupo ng mga indibidwal.

Ang pamilya ang nagsilbing pangunahing institusyong sosyo-ekonomiko para sa pagpapanatili ng dibisyon ng tao mula sa isang henerasyon hanggang sa susunod - ang makauring pagkakahati sa pagitan ng mga nagmamay-ari at nabubuhay sa yaman na nilikha ng iba, at ng mga walang ari-arian na kailangang magpaalipin sa iba para lamang mabuhay.

Ang pagdurog sa mga tradisyon at istrukturang komyunal at egalitarian ng primitibong komunismo ay esensyal para sa pagsulpot ng nagsasamantalang uri at sa pagpapabilis ng pribadong akumulasyon ng yaman. Nakapundar sa mga pagbabagong sosyo-ekonomiko ang pinagmulan ng institusyong pamilya at ng sistemang pamilya.

Katunayan, mismong ang katagang pamilya ay halaw sa Latin na salitang famulus, ibig sabihin, alipin sa tahanan; at ang katagang familia naman ay nangangahulugan ng kabuuan ng mga alipin na pagmamay-ari ng isang tao.

Naging institusyon na ang pagpapahirap sa kababaihan sa pagsulpot ng sistemang pamilya. Ang pang-aapi sa kababaihan at ang pagtatayo ng pamilya ay sumulpot kasabay ng iba pang mga institusyon na iniluwal ng lipunang makauri para isulong ang makauring paghahari. Kabilang dito ang mga institusyon ng estado, kasama ang pulisya at militar, ang institusyon ng paggawa ng batas, ang mga korte, at iba pa.

Sa batayang ito, sumulpot ang naghaharing makauring ideolohiya na nagkaroon ng mahalagang papel sa patuloy na degradasyon ng kababaihan. Ayon sa ideolohiyang ito, ang mga babae ay inferior (mababang klase) sa pisikal at mental na kakayahan kumpara sa mga lalaki at kung gayon ay natural na ituring bilang second sex. Habang ibang iba ang antas ng pang-aapi sa kababaihan na nagmula sa iba-ibang uri - inaapi ang lahat ng babae, saanmang uri siya nabibilang.

Ang ebolusyon ng tao

Ang Marxistang teorya ng ebolusyon ng tao at ang pang-aapi sa kababaihan ay humalaw sa mga mayor na pananaliksik sa biology (mga pagtuklas na ginawa ni Darwin) at sa klasikal na anthropology (mga pananaliksik nina Morga, Bachofen, Tylor, at iba pa). Ang mga pinakahuling pananaliksik at pagtuklas sa archaeology at nagpapatunay at nagpapalalim din ng mga naunang Marxistang pagsusuri.

Noong ika-19 na siglo, ang paliwanag sa pag-unlad ng lipunan ay nakakahon sa balangkas ng relihiyon kaysa sa syensya. Namayani noon ang paliwanag ng mga Creationist. Ibig sabihin, nilikha ng diyos ang lipunan ng tao na umiiral na sapul sa nakasulat na kasaysayan (4000 BC), o mula sa pagkakatayo ng sinaunang ehipto, o alinsunod sa limang mga libro ni Moses.

Isa rin itong Eurocentric na paraan ng pagbaybay sa kasaysayan, kung saan tinatanaw ang Europa bilang rurok ng buong sibilisasyon. Sa Eurocentrism, anumang lipunan na naiiba sa naging pag-unlad ng Europa ay isang pag-urong o pagbagsak pabalik sa makahayop na pag-iral. Ang ganitong pananaw ang pinagmulan ng ideolohikal na alibi sa pang-aalipin ng ibang mga lahi (racial slavery) at sa kolonyalismo.

Higit na angkop naman sa agraryo at aristokratong mundo ang pangangatwirang relihiyoso o 'sagrado' kaugnay ng pag-unlad ng lipunan. Sa pagsulong ng syensya, bumaling ang mga pangangatwirang ito sa mas angkop na paliwanag kaugnay ng sumusulpot na industriyalisadong kapitalistang lipunan at ang kanilang kapaligirang industriyal at urban.

Ang teorya ni Darwin ng ebolusyon ng species - kung saan ipinapakita ang pinagmulan ng sangkatauhan mula sa mga hayop - ay matinding bigwas sa ideolohiya ng relihiyon at sa dogma ng mga Creationist. Ang patunay ni Darwin na ang sangkatauhan ay sumulpot mula sa daigdig ng mga hayop, partikular sa anthropoid species, ay tuwirang bigwas sa alamat nina Eba at Adan. Hinawan ni Darwin, isang biologist na gumamit ng materyalistang pamamaraan, ang landas para sa maka-syensyang paliwanag sa pinagmulan ng tao.

Ang teorya ni Darwin - na batay sa kanyang mga paglalakbay at pananaliksik sa domestic breeding ng mga hayop sa Galapagos Islands - ay relatibong simple. Ayon kay Darwin, ang mga organismo ay nag-iiba-iba, at ang mga kaibhan ay minamana ng kanilang mga supling. Pero ang mga organismo at nagluluwal ng higit na mga supling na nakaka-adopt sa kanilang kapaligiran ang siyang nabubuhay at dumarami (natural selection). Ang adaptable na variation nila ang natitipon (at siyang bumubuo ng populasyon) sa ganitong proseso ng natural na seleksyon.

Habang ibinabatay ni Darwin ang kanyang mga paliwanag sa materyal na ebidensya - nang walang pagkilala sa anumang 'sagradong interbensyon' - ang kanyang mga talinghaga (metaphor) sa natural na seleksyon at sa 'survival of the fittest' ay binibigyan ng kahulugan ng ilan na para bang may isa pang entidad na nagpapasya kung sino ang karapat-dapat o kung sino ang matitirang lahi.

Sinuhayan ang ganitong pananaw nang isalarawan mismo ni Darwin ang kanyang teorya ng natural na seleksyon alinsunod sa population theory ng Englisg pastor na si Thomas Malthus. Batay sa pormulang matematikal kaugnay ng geometric increase ng populasyon vis-a-vis arithmetic increase ng produksyon ng pagkain - iginiit ni Malthus na ang kahirapan at panlipunang di pagkakapantay ay di maiiwasan, kaya't anumang repormang panlipunan para ito'y pawiin ay tiyak na babagsak.

Tutol si Malthus sa anumang pamamaraan na iibsan pa ang pagdurusa ng mga mahihirap, matatanda o maysakit dahil ito ay pagkunsinti lamang sa kanila na magparami. Habang pinatunayan sa pagsulong ng produksyon ng pagkain na mali ang teorya ni Malthus, ang kanyang mga ideya sa 'fitness' ng tao ang naging batayan sa mga programa ng eugenics noong ika-19 at ika-20 siglo.

Ang papel ng tao sa kalikasan ay kinargahan ng naghaharing uri ng matalas na pundasyong ideolohikal. Ang Diyos ang ginawang tagamando ng batas ng kalikasan at ang di pagkakapantay ng tao ay ipinaliwanag sa balangkas o hirarkiyang biological. Kinilala ng lipunang umiiral bilang likas na organismong nagsasalamin ng mga likas na anyo. Binibigyang katwiran nito ang dominasyon ng isang grupo laban sa iba pa batay sa pagkakaiba na tiningnang likas, natural, di maiiwasan at kung gayon ay moral. Kaya ang mga Eurocentric na pananaw kaugnay ng pagsulong ng sibilisasyon ay ginawang isang ebolusyonaryong hirarkiya ng halagang panlipunan ng mga tao.

Ang pagtuklas ng mga genes, chromosomes at DNA noong ika-20 siglo ay lalong naglinaw sa makasyensyang mekanismo na nakapaloob sa ebolusyon ng species. Ang genes, chromosomes at DNA ang building blocks ng buhay. Sa simpleng salita, maiiba ang ating buhay kung tayo ay nagpu-photosynthesize gaya ng mga halaman. Pero mas higit ang timbang ng mga impluwensyang sosyal - gaya ng uri, lahi at kasarian - kaysa ng ating genetic constitution. Ang ikatwiran ang kabaligtaran ay paggamit ng biology para ipagtanggap ang di makatwirang kaayusan.

Ang mga classical na anthropologists

Kahit maraming limitasyon, itinulak ng teorya ni Darwin ang usapin ng pinagmulan ng tao sa balangkas ng syensya. Gayunman, ang pag-aaral sa sangkatauhan ay pag-aaral ng lipunan. Nagsimulang paunlarin ng mga anthropologists na gaya nina Lewis Morgan, Edward Tylor, Jacob Bachofen at James Fraser ang mga teorya ng ebolusyon ng lipunan. Pinag-aralan nila hindi lang ang sibilisadong yugto ng lipunan (kung saan lumitaw ang panulat, o tinatawag na historical era) kundi maging sa simula pa ng mga lipunang pre-historic.

Ebolusyonaryo ang pamamaraan ng mga anthropologist na nasa 'classical school'. Mga materyalista rin sila. Binigyang diin nila ang aktibidad ng tao sa paglikha ng kanyang ikabubuhay bilang pundasyon ng pagpapaliwanag sa mga nagaganap sa lipunan.

Ginamit ni Morgan ang ebolusyonaryo at materyalistang paraang ito para pag-ibahin ang tatlong mayor na yugto sa pag-unlad ng tao - yugto ng savagery, barbarismo at sibilisasyon.

Makikita sa bawat yugto ang krusyal na mga pag-unlad sa pamamaraan ng tao para kamtin ang kanyang ikabubuhay, ibig sabihin, ang kanilang mga aktibidad pang-ekonomiko. Ang yugto ng savagery ay nakabatay sa pangangahoy at pangangalap ng pagkain (food gathering) at pangangaso (hunting), habang ang barbarismo ay nakapundar sa produksyon ng pagkain sa pamamagitan ng paghahalaman (horticulture) at pagtutupa o pag-aalaga ng hayop (stock raising). Ang sibilisasyon naman ay nakabatay sa agrikultura, kasama ang pagsulong ng kakayahang magbasa at magsulat (literacy) ng tao.

Sa nagdaang mga yugto, ipinakita din ni Morgan na ang yunit ng primitibong lipunan ay hindi ang pamilya, kundi ang mga gens o clans. Naniniwala si Morgan na ang porma ng pamilya ngayon ay hindi umiiral noon. Ang umiiral ay sistemang clan - na binubuo hindi ng mga ama o ina kundi ng mga kalahi (kinsmen at kinswomen) o mga 'kapatid' sa clan. Idiniin din ni Morgan na matriyarkal ang istruktura ng clan.

Ayon kay Morgan, kabaligtaran ang pagkakaorganisa ng primitibong lipunan kumpara sa modernong lipunan. Ang huli ay nakabatay sa pribadong pag-aari sa mga kasangkapan sa produksyon at pinaghaharian ng makauring antagonismo sa pagitan ng may pag-aari at walang pag-aari. Sa primitibong komunidad, ang mga kasangkapan sa produksyon ay komunal na pag-aari habang pantay-pantay ang hatian sa produkto ng kanilang paggawa. Ang clan ay isang totoong kolektiba, kung saan ang bawat indibidwal ay binubuhay at pinoprotektahan ng buong komunidad, mula pagkapanganak hanggang kamatayan.

Sa pag-aaral ni Morgan sa clan system ng mga Iroquis sa New York State, anya: "Ang lahat ng myembro ng Iroquis gens (o clan) ay may personal na kalayaan, at lahat sila ay obligadong ipagtanggol ang kalayaan ng bawat isa. Pantay-pantay ang kanilang pribilehiyo at personal na karapatan. Ang mga namumuno (sachem o chief) ay walang iginigiit na superyoridad. Sila ay isang kapatirang binubuklod ng lahi (ties of kin). Bagamat ang kalayaan, pagkakapantay-pantay, kapatiran ay hindi binalangkas, ang mga ito ang kardinal na prinsipyo ng gens. Ang gens ay isang yunit ng sistema ng lipunan. Ito ang pundasyon ng pagkakaorganisa ng lipunang Indian." (Ancient Society, Morgan).

Ginamit naman ni Bachofen bilang ebidensya ang mga literary sources para igiit na may isang yugto ng matriyarka, na nakabatay sa 'mother right', bago ang yugto ng patriyarka na nakabatay sa 'father right'. Inilahad din niya na isa sa mga matingkad na katangian ng pamumuhay sa primitibong lipunan ay ang prominenteng papel sa lipunan (social status) at eksepsyunal na otoridad na tinatamasa ng kababaihan kumpara sa mababang antas na tinatamasa nila sa sumunod na mga patriyarkal na lipunan.

Ang kombinasyon ng pananaliksik na ito - ang naging prominenteng posisyon ng kababaihan noon at ang umiral na lipunang egalitaryan - ay nagkaroon ng rebolusyonaryong implikasyon ngayon dahil tinutuligsa nito ang kapitalistang ideolohiya. Naghapag ito ng mga katanungan bumagabag sa kapitalistang ideolohiya - na itinuturo ng kapitalismo bilang rurok daw ng pag-unlad ng tao o katapusan ng pag-unlad ng kasaysayan.

Marx at Engels - Origin of the Family, Private Property and the State

Sinuri at pinaunlad pa ni Friedrich Engels ang rebolusyonaryong implikasyon ng pananaliksik ni Morgan at ng iba pang mga evolutionary anthropologists ng ika-19 na siglo. Ipinaliwanag ni Engels na nagmula at umunlad ang tao bilang kakaibang species dahil sa kakayahan sa paggawa at paglikha ng mga kasangkapan sa paggawa.

Mula sa mga pag-aaral ni Karl Marx, idiniin ni Engels na ang nakatakdang salik (determining factor) sa buhay ng lipunan ay ang produksyon at reproduksyon ng mga pangangailangan ng buhay (immediate life). Kabilang sa produksyong biological at pang-ekonomiko ang produksyon ng ikakabuhay (gaya ng pagkain, damit, tirahan at mga kasangkapan sa produksyon nito) at ang produksyon mismo ng tao. Ito ang "itinakda ng dalawang tipo ng paggawa: ang antas ng pag-unlad ng paggawa sa isang banda, at ang pamilya sa kabilang banda." (The Part Played by Labour in the Transition from Ape to Man, Engels).

Mula sa ganitong balangkas, sinuri ni Engels ang pag-unlad ng lipunan, at sa isang partikular na yugto, ang pagsulpot ng pang-aapi sa kababaihan o pagpapailalim ng kababaihan.

Ginamit ni Engels ang pangkalahatang balangkas ni Morgan na naghahati ng ebolusyon ng lipunan sa tatlong mayor na yugto (savagery, barbarismo at sibilisasyon). Pero kanyang nilinaw ang pagkakaiba ng primitibong lipunan at sibilisasyon. Ipinaliwanag niya na ang huli (sibilisasyon) ay isang yugto sa pag-unlad ng lipunan, kung saan umunlad ang paggawa at lumitaw ang palitan ng kalakal sa pagitan ng mga indibidwal. Sa yugtong ito lamang, anya, naging ganap na matingkad ang pang-aapi sa kababaihan.

Para kay Marx at Engels, signipikante sa pag-iral ng egalitaryan (pantay-pantay) at komunal na lipunang matriyarkal. Para isalarawan ang mga lipunang pantay-pantay at walang uri, ginamit ni Engels, gaya rin ni Morgan, ang terminong 'primitibo komunismo'.

Nahahati sa tatlong bahagi ang yugto ng savagery. Sa unang bahagi, nabuhay ang unang mga tao sa likas na mga yaman. Nangahoy sila ng mga prutas, mani, mga ugat, at iba pa, sa tropikal at sub-tropikal na klimang pinamugaran nila. Nang panahong iyon, hindi pa nila napaunlad ang pagsasalita.

Ang ikalawa'y ang pagkuha ng pagkain mula sa dagat. Nadiskubre na rin sa panahong ito at napaunlad ang paggamit ng apoy at dahil dito'y hindi na sila nakaasa lamang sa klima. Ito ang nagpahintulot ng migrasyon at ng pag-unlad ng mga unang kasangkapang bato (early stone tools). Pinalawak din nito ang produksyon ng pagkain tungo sa pangangaso (hunting) at malawakang pangangahoy (gathering).

Sa ikatlong bahagi, ganap na umunlad ang pangangaso. Nagsimula din ang pagtirik ng mga komunidad (settled communities). Umunlad ang mga kasangkapang yari sa kahoy habang lumitaw din ang paggawa ng basket at mga pinakintab na kasangkapang bato (polished stone tools).

Ang yugto naman ng barbarismo ay nagsimula sa pagkakaimbento ng pottery o paggawa ng bangga o paso at pag-unlad ng pag-aalaga ng hayop (cattle breeding). Sinundan ito ng pagtatanim na nagpataas sa produktibidad ng tao mula sa nakukuha nito sa kalikasan. Sa Orld World (kasama rito ang Aprika, Asya at Europa) nagtapos ang yugtong kasabay ng smelting ng bakal at pag-unlad ng ararong bakal na hila-hila ng hayop. Ibinunsod nito ang mas masaklaw na agrikultura, mabilis na paglaki ng populasyon, konsentrasyon ng tao sa lungsod, at pag-unlad ng mga produktong yaring-kamay (crafts) at kalakalan.

Samantala, ang yugtong sibilisasyon ay kinatangian ng ispesyalisasyon ng mga produktong yaring-kamay, pagsulpot ng dibisyon sa baryo at bayan, produksyon ng kalakal, at ang pagsulpot ng mga uri sa lipunan, ng pribadong pag-aari, ng monogamous na pamilyang pinamumunuan ng ama, at ng estado. Lumitaw sa yugto ng barbarismo ang di pagkakapantay batay sa kasarian, habang sa yugto naman ng sibilisasyon ay inabot nito ang ganap na pag-unlad.

Hinalaw ni Engels ang anthropological na datos nina Morgan na nagpapakita, na sa ilalim ng primitibong lipunan, pantay-pantay ang relasyong sosyal at sekswal. Kolektibo naman ang produksyon at komunal ang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksyon.

Hinalaw din ni Engels ang rekonstruksyon ni Morgan sa kasaysayan ng pamilya. Ang batayang yunit ng lipunang savage ay ang maternal clan, na binubuo ng komunidad ng mga ina, ng kanilang mga kapatid at kanilang mga anak. Ipinakita ni Morgan ang pag-unlad ng relasyong sekswal batay sa kasarian, mula sa malayang sekswalidad at sa panlipunang organisasyon na umiiral noon. Pangunahing itinatakda ito ng ugnayan batay sa dugo ng ina - na tumungo sa iba't ibang anyo alinsunod sa kung kanino lamang maaaring makipag-relasyong sekswal at kung kaninong kalahi o panlipunang grupo pangunahing mabibilang ang isang tao.

Sa batayang ito, unang ipinagbawal ang pagtatalik sa pagitan ng mga magulang at ng kanilang mga anak, at sumunod ay sa pagitan ng mga magkakapatid. Kasunod nito ang mga partikular na kategorya ng mga magkakapatid na nakabatay sa maternal (matrilineal) na linya. At sa huling yugto ng savagery at unang yugto ng barbarismo, iniluwal nito ang mga pares-pares na relasyong nakabatay sa myutwal na kasunduan, kung saan, sinuman sa dalawang panig ay maaaring lumusaw sa relasyon.

Inilarawan ito ni Engels ng ganito: "Ang pag-aaral sa kasaysayan ng primitibong lipunan... ay nagpapakita sa atin ng mga kalagayan kung saan ang lalaki ay nagtataglay ng maraming asawa (polygamy), at gayundin ang kanilang mga babaeng asawa (polyandry). Ituturing nila, kung gayon, ang kanilang mga anak bilang komon sa kanilang lahat. Sa kalaunan, dumaan ang mga kondisyong ito sa serye ng mga pagbabago hanggang nilusaw ito ng monogamy. Ang mga pagbabagong ito ay kinatatangian ng pagkitid ng katangian ng kasal (marriage) mula sa malawakang saklaw (group marriage) tungo sa kasal ng magkakapares, gaya ng kasalukuyang kalakaran."

Tuloy ni Engels sa kalagayan ng primitibong layunin: "Gayunman, ang kasal ay maaaring lusawin ng magkaparehong panig, at ang mga anak ay mapupunta sa kanilang ina, gaya ng sa nauna."

Inatake ni Engels ang ipokrasya ng burges na moralidad nang sabihin niya: "Nauuso ngayon ang pagtanggi sa inisyal na yugtong ito sa sekswal na buhay ng tao. Nais nilang iwasan ng sangkatauhan ang 'kahihiyang' ito."

Sa usapin naman ng panlipunang katayuan ng kababaihan sa primitibong lipunan kumpara sa yugto ng sibilisasyon, iginiit ni Engels: Ibang iba ang mga dahilang nagtatakda ng dibisyon sa paggawa sa pagitan ng mga lalaki at babae kumpara sa kasalukuyang lipunan (sa ilalim ng sibilisasyon). Bagamat mas nagtatrabaho ang kababaihan sa panahong ito, di hamak na mas may respeto sila sa kababaihan noon kumpara sa mga taga-Europa. Ang papel ng kababaihan sa lipunan sa yugto ng sibilisasyon, na pinalilibutan ng palsipikadong respeto habang pinagkakaitan ng tunay na trabaho, ay lubusang mas mababa kumpara sa kababaihang subsob sa trabaho noong panahon ng barbarismo. Itinuturing siya ng lipunan bilang isang tunay na babae (real lady) dahil sa kalikasan ng kanyang posisyon."

Ang pag-aalaga ng mga hayop at ang pag-unlad ng stock breeding ay nagdulot ng mas matinding akumulasyon ng yaman. Ito ang nagbunsod sa panibagong mga relasyon sa lipunan na nagbago sa relasyon sa pagitan ng mga kasarian (gender relations). Ang pag-aari ng yaman ay pumihit mula sa pag-aari ng clan tungo sa pribadong pagmamay-ari ng pamilya. Dumami rin ang iba pang anyo ng pag-aari habang papalaki ang pangangailangan sa paggawa ng tao.

Ang kababaihan, na pinagmumulan ng panibagong tao, ay sinimulan nang ipagpalit bilang isang mahalagang pag-aari kasabay nang ang ibang tao'y ginamit na rin bilang mga alipin. Sumabay sa prosesong ito ang pagpapatingkad sa kahalagahan ng paternity at ng lalaki sa isang lahi (kinship line), gayundin ang pagpihit ng relasyong sekswal tungo sa monogamy.

Ang paglago ng yaman ang nag-angat sa katayuan ng lalaki sa pamilya. Ito rin ang naglatag ng batayan para sa pagbagsak ng matrilineal na pagpapamana at nagtatag sa institusyong inuugat sa lalaki (patriliny).

Sinabi ni Engels, "Ang pagbagsak ng karapatan ng ina (mother right) ang hudyat ng makasaysayan at pandaigdigang pagkagapi ng kababaihan." Mula rito, kinontrol na ng kalalakihan ang pamilya, dinusta ang kababaihan, at ginawang alipin at instrumento lamang sila ng pagpaparami ng lahi ng kalalakihan.

Ayon kay Engels, bumagsak ang katayuan ng kababaihan kasabay ng paglitaw ng pribadong pag-aari, ng pagkakahati ng populasyon sa mga uri, at ng pagkakatayo ng mga panlipunang institusyon gaya ng estado na umusbong para protektahan ang pribadong pag-aari.

Unang Papel ng Kababaihan

Ang mga pagsulong ng teknolohiya, pananaliksik at pagtuklas ng maraming ebidensya sa ebolusyon ng tao ay nagkaloob ng mas detalyado kahit hiwa-hiwalay na pagtanaw sa maagang yugto ng pagsilang ng tao. Nariyan ang mga pisikal na ebidensyang mula sa labi ng mga kalansay ng naunang tao na sinuri ng mga anthropologists. Nariyan din ang archaelogical na ebidensya ng kanilang mga kasangkapan, mga tinirhan at pinaglibingan. Pinakikita rin ng ilang fossil record kung ano ang kanilang kapaligiran at kung ano ang kanilang kinakain. Nariyan ang biological na pagsusuri sa buto at ang molecular na ebidensya para sa genetic analysis.

Ang takbo ng mga pagbabago ay binubuo namang muli ng mga pag-aaral sa iba't ibang lenggwahe. Pinag-aralan din ang ugali ng mga unggoy sa gubat na tinatawag na primatology. Pinaghambing din ang mga tao ngayon na may katulad na mga relasyon sa produksyon sa nakaraan gaya ng mga tao sa umiiral pa ring ilang grupo ng mga hunter-gatherers sa kasalukuyan na tinatawag namang ethnography.

Ang yugto ng savagery o primitibo komunal ay tumutugma sa archeological na yugtong Paleolithic (Old Stone Age) may 12,000 taon na ang nakararaan. Tinatayang mahigit sa 90 porsyento ng tao na nabuhay sa mundo ay dating mga foragers (nabubuhay sa pangangahoy). Ngayon ang mga taong nabubuhay sa ganitong pamamaraan ay 0.003 porsyento na lamang ng populasyon sa mundo.

Ngayon, ang mga forager societies na ito ay apektado ng higit sa abante at technologically complex na mga lipunan, kaya ang datos mula sa mga lipunang ito ay dapat tratuhin nang may lubos na pag-iingat. Masusing pinag-aralan ng mga anthropologists ang dyeta ng mga makabagong foragers sa nagdaang mga taon, at ang resulta nito ay may mahalagang implikasyon sa pag-unawa ng posisyon ng kababaihan sa mga lipunang ito, at bilang paghahambing, sa posisyon ng kababaihan noong panahon ng savagery.

Natagpuan halimbawa na ang kababaihan sa makabagong forager societies ang pangunahing provider ng pagkain sa komunidad at dahil dito ay may mataas na katayuan na kinilala ng komunidad. Isa sa matingkad na pagkakaiba sa pagitan ng forager societies at iba pang lipunan sa modernong daigdig ay ang pagkakapantay sa pagitan ng mga indibidwal na matatagpuan dito, partikular sa pagitan ng lalaki at babae. Ito ang itinuturong dulot ng katotohanan na bawat kasarian ay nagkakaloob ng pantay na parte sa pagkalap ng makakain.

Isang susing aspeto ng debate hinggil sa ebolusyon ng katayuan ng kasarian sa lipunan ay matatagpuan sa pangangalap ng pagkain, at sa paraan kung saan ang babae at lalaki ay nangangalap ng pagkain. Walang ebidensya na nagpapakita na may sexual division of labor sa maagang yugto ng ebolusyon ng tao batay sa pangangalap ng pagkain o paggamit ng kasangkapan sa pangangaso, na ang ibig sabihin ay lalaki lamang ang likas na gumagampan ng pangangaso at babae naman ng pangangalap ng pagkaing halaman.

Ang regular na dibisyon ng paggawa ay maaaring naganap sa huling bahagi ng ebolusyon ng tao, dahil ang pisikal na pagkakaiba sa pagitan ng mga babae at lalaki ay di sapat para sa isang seks o ang isa pa ay sabihing naaangkop lamang sa isang partikular na tungkulin. May mga katanungan din sa tradisyonal na pananaw na karne ang pangunahin o pinakamalaking bahagi ng dyeta ng mga naunang tao. Anumang karne na kinain sa maagang yugto ng Old Stone Age ay maaaring kinalap (scavenged) kaysa ipinangaso. Ang pagkain ng naunang mga tao ay malamang na gaya rin ng iba pang mga primates, ibig sabihin, pangunahing nakabatay sa malawak na putahe ng mga pagkaing halaman.

Ipinahihiwatig ng mga salik na ito na ang pangangaso ay hindi isang importanteng salik sa pisikal na ebolusyon ng tao, o kahit isang salik na naghahati sa panlipunan at pang-ekonomikong aktibidad ng babae at lalaki. Ang parehong kasarian ay maaaring mangalap ng pagkaing halaman at paminsan-minsan ay mangaso ng karne, at dalhin ang kanilang buong araw na nakalap pabalik sa komunidad para paghatian.

Ang sinaunang mga kasangkapan ay malamang pinaunlad para sa pangangalap ng mga halaman at maliliit na hayop. Ang mga kasangkapan, gaya ng mga panghukay na patpat (digging sticks), na yari sa organikong materyal, ay malamang na hindi nagtagal di gaya ng kasangkapang bato na natagpuan sa mga archeological sites at malamang ginamit sa huling bahagi ng pag-unlad ng kasangkapan ng mga unang tao.

Ang introduksyon ng pangangalap ng pagkain, na hiwalay pa sa direktang pagkain ng mga prutas at hayop na natagpuan sa kapaligiran ng mga unang tao ay malamang isang naunang pagsulong na nagbunga ng imbensyon ng mga kasangkapan gaya ng mga lalagyan ng pagkain. Ang kasangkapan sa pagbitbit ng sanggol o mga bata (slings) ay malamang na isa sa pinakaunang aplikasyon ng lalagyan.

Ang pag-asa ng mga sanggol sa mga may-edad na tao, at ang haba ng pag-aalaga ng mga bata ay maaaring may epekto din sa padron ng paghahati sa pagkain sa lipunan. Ang paghahati ng pagkain halimbawa sa pagitan ng nanay at mga anak nito ay malamang na nagpatuloy nang mas mahaba sa naunang mga hominids kumpara sa mga primates, kaya malamang nagresulta ito sa mas mahigpit na social bonds ng mga tao kaysa ibang species. Ang primary bond sa pagitan ng ina at supling ay malamang sinusuhayan pa ng relasyong magkakapatid (sibling ties) na lumalaking magkakasama sa mahabang panahon.

Ipinaliwanag rin sa mga pag-aaral na kung ang hayop na napatay ay napakalaki para ubusin ng mga mangangaso, malamang na ibinahagi ito ng mga lalaki sa iba pang mga nakasama nila sa mahabang panahon ng kanilang kabataan - sa kanilang ina at mga kapatid - kaysa kanilang mga asawa o sexual partners. Ito ay suportado ng pagsusuri sa hanay ng mga primates kung saan ang paghahati ng pagkain ay nagaganap din sa pagitan ng mga matrifocal na grupo (nakabatay sa ina) kaysa sa pagitan ng mga sexual partners.

Ang natural na pokus ng mga grupong ito ay ang ina, kaysa gaya nang karaniwang iniisip na ang sentro ay sinumang otoridad na lalaki. Ang babae kung gayon ay gumampan ng sentral na tungkulin sa pagpapalawak ng sosyalibilidad o pag-uugnayan ng species ng tao. Sa kasalukuyan, malamang na nag-ambag ito ng malaki sa pananatili o survival ng species sa kabuuan.

Masasabi kung gayon na ang mga krusyal na hakbang sa pag-unlad ng tao ay pangunahing iginuhit ng kababaihan. Kabilang na dito ang mga pang-ekonomiko at teknolohikal na mga pagsulong, at ang papel ng babae bilang sentrong sosyal ng komunidad. Ganap na taliwas ito sa tradisyonal na larawan ng lalaki bilang tagapagtanggol at mangangaso (hunter), tagapag-uwi ng pagkain sa kaparehas niyang babae. Sa modelong ito, ang agresyong masculine ay tintatratong normalr, at ipinapalagay na ang matagalan, one-to-one, male-female bonding ay isang prinsipal na pag-unlad ng mga tao. Pinapalaganap din nito ang alamat na ang lalaki ang pangunahing tagapag-ambag ng pagkain, at ang dominasyon ng lalaki na likas na nakapundar sa kanyang kakayahan sa pangangaso.

Gayunman, wala ito sa mga padron na matatagpuan sa maraming komunidad liban sa sinasabing mga komunidad na pinaghaharian ng mga tradisyonal na lalaki sa kanluran. Hindi sumusunod sa mga padron na ito ang mga lalaking primates, o sinumang di-kanluraning grupo ng mga tao. Sa partikular, ang mga lipunang nangangalap (foraging societies) kung saan ang sistema ng ugnayan ng tao ay mas higit na tumutugma sa naunang sistema ng tao kung saan ang lalaki at babae ay may pagkakapantay-pantay.

Kababaihan sa Unang Rebolusyong Agrikultural

Higit na dumami ang ebidensya kaugnay ng mahalagang papel ng kababaihan sa mga unang yugto ng kasaysayan ng tao mula sa pag-iral ng Neolithic Period (New Stone Age).

Ang transisyon mula sa pangangalap ng pagkain at pangangaso (foraging and hunting) patungong pagsasaka (farming) ay naging hudyat ng pagpihit mula Paleolithic at Mesolithic Period (Old and Middle Stone Age) sa yugtong tinawag ng mga archeologists na Neolithic Period (New Stone Age). Malamang na naunang naganap ito sa southwest Asia pagkatapos ng 10,000 BC. Tinatayang noong 6,000 BC, naitatag na ang pagsasaka sa parteng iyon ng mundo. Sa kalaunan, ang mga ideya at kasanayang ito sa agrikultura ay lumaganap din sa buong Europa.

Sinasaklaw ng Neolithic Period ang mga unang yugto ng tinatawag na 'epoch ng barbarismo'. Kinatatangian ito ng panimulang paggamit ng metal, mula sa panahong tinawag na Bronze Age hanggang sa paggamit ng mga kasangkapang bakal noong 1,000 BC (Iron Age).

Ang pagbaling ng paraan ng kabuhayan ng tao mula pangangalap at pangangaso patungong pagsasaka ay kinilalang isa sa pinakamapagpasyang pagbabago sa kasaysayan ng tao. Kinilala rin ang malalim na panlipunang epekto nito sa halos lahat ng aspeto ng buhay ng tao.

Sa pagtatapos ng Paleolithic Period (12,000 - 15,000 taon na ang nakaraan), nagkaroon ng pagbabago sa padron ng kapaligiran pati na sa mga relasyon ng tao. Sa pagkatibag ng mga yelo (na lumatag sa buong mundo noong panahon ng Ice Age), nabuksan ang malawak na disyerto kung saan maraming mga hayop ang naglakbay pahilaga, kasunod ang mga taong hunter-gatherers na pumalaot sa bagong kapaligirab kung saan bago ang vegetation at bago ang klima.

Ang unang agrikultural na mga komunidad ay naitayo sa lugar na tinatawag na "Fertile Crescent". Nakapalibot ito sa mga ilog ng Tigris at Euphrates, na matatagpuan sa mga bansang ngayo'y tinatawag na Iraq, Iran, Turkey, Syria, Jordan at Israel. May mga ebidensya ng community settlement at pag-iimbak ng mga butil na puro "wild grains" noong bandang 8,500 BC. Sa pagkadiskubre ng wild grains, marami sa mga tao ang huminto na sa paglalakbay at humimpil na dito dahil kaya na nilang mabuhay sa lugar na ito kasama ang mga hayop na kanilang nahuli. Kaya sa lugar ding ito matatagpuan ang ebidensya ng unang domesticated na hayop - ang aso.

Ang ilang archeological excavations sa southwest Asia ay nagpakita ng mga bagong ebidensya hinggil sa mga yugto ng transisyon tungong agrikultura. Natagpuan dito na ang kababaihan ang responsable sa pangangalap ng pagkaing halaman. Kaya alam nila ang mga lugar kung saan matatagpuan ang iba't ibang klase ng halaman. Matapos ang buong buhay na pagbabantay sa mga halaman, tiyak na mula dito natuklasan nila na ang mga murang butil (seedlings) ay lumalago at nagiging halaman. Malamang din na natutunan nilang magtanim ng wild grains, una mula sa aksidenteng naitapon nila ang mga butil at dahil nasubaybayan nila kung paano ito namunga, nang sumunod ay alam na nila na maitatanim ito.

Nabago rin ang papel ng mga hayop dahil sa pag-iral ng mga settlements o komunidad. Kung ang pangangaso ay ginagawa nang malayo sa mga komunidad, malamang lumikha ito ng mga problema sa pagbitbit ng karne pauwi (laluna kung malalaking hayop ang nahuli). Mas madali kung gayon na iuwi ang mga buhay pang hayop at ikulong ang mga maaamo rito. Malamang na ito ang pinagmulan ng domestikasyon ng mga hayop kung saan unang pinapatay at kinakain ang mga agresibong hayop.

Ang komunidad, pagtatanim ng mga halaman at domestikasyon ng mga hayop ang nagtiyak ng siguradong suplay ng pagkain at sa pangangailangang imbak ito. Malamang na maraming sisidlan ng pagkain ang naimbento - una mula sa kahoy at nang lumaon ay naimbento ang mga banga (pottery). Malamang kabilang sa mga unang kasangkapan sa agrikultura ang matalas na patpat pambutas sa lupa para sa pagtatanim ng mga butil, mga batong almires o batong gilingan ng butil. Ang gilingan ng butil at batong almires ay nakaugnay sa kababaihan dahil natagpuan ang mga ito sa libingan ng mga babae sa Europa, kung saan lumaganap ang teknolohiyang ito.

May ebidensya rin ng second food crops, gaya ng prutas at nuwes (nuts) na itinatanim. Sama-samang nagtatrabaho ang mga babae para pagyamanin ang mga halamang ito sa pamamagitan ng tinatawag na hoe agriculture o horticulture. Habang natitiyak ang suplay ng pagkain (at dumadalang ang mahabang paglalakbay ng tao), lumalaki na rin ang populasyon. Sa mga nahukay na lugar sa southwest Asia (mga umiral na komunidad noon pang Neolithic Period), naobserbahan ang mabilis na paglaki ng komunidad sa pamamagitan ng dumaraming bilang ng mga tahanan sa magkakasunod na mga yugto ng Neolithic Period. Sa lugar ng Jerico, halimbawa, ang maliit na bilang ng isang grupo na dati'y nangangalap lamang ng pagkain (foraging group) ay biglang natransporma sa isang maliit na pamayanan. Pero sa pag-unlad na ito, dala-dala rin ang mga problema sa sanitasyon at mga sakit. Dahil maraming bata ang namamatay sa mga sakit tumindi ang presyur sa komunidad na mag-anak pa ng marami.

Ang panlipunang organisasyon - kung saan nakabatay ang mga komunidad na ito - ay alinsunod sa istruktura ng 'matrilineal clan'. Ang matrilineal clan ay binubuo ng cluster ng mga bahay na nakasentro sa mga ina (matrilocal dwellings). Ang matrilineal clan rin ang gulugod ng sama-sama o kooperatibang paggawa na siyang dahilan ng pag-inog at pagsulong ng mga komunidad noon.

Sa pagbubukas ng Neolithic Period, pinangunahan ng kababaihan ang pagkakatuklas ng agrikultura o ang unang rebolusyong agrikultural sa pamamagitan ng horticulture na pangunahing aktibidad ng kababaihan. Ang limitadong domestikasyon ng mga hayop noon ay pangunahin din nilang gawain. Pinaunlad ng mga babae ang maraming uri ng kasanayan at inimbento ang maraming kasangkapan na siyang pinakinabangan ng komunidad kasama na ang pagsulong ng horticulture. Dahil ang mga babae ang pangunahing nangangalaga at nagtitiyak ng suplay ng pagkain, mataas ang kanyang naging katayuan sa komunidad nang panahong iyon.

Kababaihan sa Ikalawang Rebolusyong Agrikultural

Sa huling bahagi ng Neolithic Period, nagkaroon ng mga krusyal na pagbabago sa agrikultura. Gayon din, sa paghahayupan. Sa yugtong ito, hindi na lamang ito para sa pagkaing karne kundi para na rin sa gatas at mga kahalintulad na produkto. Sa yugto ring ito umunlad ang pag-aararo at paggamit ng kariton.

Ang araro at kariton ay unang lumitaw sa mga nakaukit na larawan na clay tablets at cylinder seals sa Mesopotamia noong 4,500 BC. Lumaganap ito sa Europa sa loob ng mahigit 500 taon. Isa sa natagpuang unang larawan ng pag-aararo na may dalawang hawakan na hila-hila ng kalabaw (ox). Sa tagiliran nito ay may dalawang lalalking gumigiya sa araro at sa hayop. Ang mga sinaunang depiksyon sa Ehipto ng pag-aararo ay yaong hila-hila ng tao.

Ilan pa sa mga naging pag-unlad nang panahong iyon ang maramihang produksyon ng gatas at paghahabi ng tela na nangangahulugan nang paglaganap ng maramihang paghahayupan.

Sa pagpasok ng 3,000 BC, ang paghahayupan at agrikultura ay patuloy na lumaganap mula sa maiikling serye ng trabaho ng maliliit na grupo hanggang sa serye ng komplikadong operasyon na naging permanenteng trabaho ng kabuuang populasyon. Nagkaroon ito ng malaking epekto sa hatian sa paggawa (division of labor) sa lipunan.

Kinakailangang gumawa ng maraming araro; magsanay ng mga hayop para rito; regular na magpatulo ng gatas; magproseso ng mga produktong gaya ng keso at yoghurt; gumawa ng tela mula sa balat ng tupa; magpakain ng mga kawan; at humabi ng mga tela. Ang pagbabago sa hatian sa paggawa ay naging higit na pangangailangan kaya bawat kasapi ng komunidad, babae man o lalaki, ay kinakailangang gumampan ng kumplikado at dumaraming gawain.

Ang mga presyur na ito sa komunidad ay pinasidhi pa ng lumalaking populasyon at ng pangangailangan na umani nang mas marami kahit sa di-matatabang lupain. Ang lupa ay naging kritikal na pangangailangan. Ang migrasyon o paglalakbay ng tao ay nagingf mayor na pamamaraan sa paghahanap ng matatabang lupain, at ang malawakang agrikultura ay naging mayor na pangangailangan. Ang mga presyur na ito ay tumindi mula 4,500 BC. Nangangailangan ito na iwanan ng kalalakihan ang pangangaso para lumahok nang buong panahon sa produksyong agrikultural.

Bagamat may natagpuang iba't ibang uri ng buto mula sa mga hayop na nabuhay sa iba't ibang yugto ng Neolithic Period sa Europa, ang dami ng mga buto ay sadyang kakaunti kung ikukumpara sa naunang mga yugto. (Halimbawa, sa mas maagang yugto na kinatangian ng tinatawag na Linear Pottery Culture, ang mas malaking porsyento ng pagkain - mahigit 30% - ay mula sa karne ng mga hayop na nahuli sa pangangaso.) Patunay ito na unti-unti nang iniiwan ng kalalakihan ang pangangaso para magsaka. Sa kalaunan, tuluyan na nilang hinalinhan ang kababaihan sa agrikultura.

Ang pagbabagong ito ay kaalinsabay ng pagtingkad ng panlipunan at pang-ekonomyang dibisyon - mga dibisyon o pagkakahati ng tao sa pagitan ng mayaman at mahirap, at pagkakahati maging sa usapin ng pagmamay-ari sa lupa. May limang mahahalagang salik sa pagbabagong ito:

1. Mula nang maitatag ang malawakang paghahayupan, lumaganap ang nakawan ng mga tupa na naging isang uri ng pangangaso. Ito ang pinagmulan ng mga digmaan. Sa kauna-unahang pagkakataon, ang pagmamay-ari ng mga bagay na may halaga at madaling nakawin ay naging isang normal na kaayusan.

2. Ang pagsulong ng indibidwal na pag-aararo ay naghudyat ng permanenteng pagbabago sa kasarian na kumokontrol sa pagsasaka. Mga lalaki na mula noon ang kumontrol sa agrikultura at paghahayupan. Naging abala naman ang mga babae sa paghahanda ng pagkain, paghahabi ng tela, at pag-aalaga ng mga anak.

3. Bagamat sa pagsasakang gumagamit ng araro ay kaunting lupa na lamang ang kailangan para sa parehong dami ng ani sa ilalim ng hortikultura, mas labor-intensive naman ang una. Laluna sa mga kasong di-katabaan ang lupa. Pero kahit sa maiinam na lupain, ang lumalaking populasyon ay nagbibigay ng presyur dito na magprodyus pa ng marami. Dahil dito, may presyur din sa kababaihan na mag-anak pa ng mas maraming kabataang trabahador. Ito ang lalo pang nagdiin sa ngayo'y itinuturing na mayor na papel ng kababaihan - ang pag-aanak. Nagsimulang lisanin ng kababaihan ang pagsasaka at unti-unting lumiit ang papel nila sa produksyon ng pagkain na dati-rati ay pangunahin nilang gawain at batayan ng kanilang pantay na katayuan sa lupain.

4. Nagkaroon ito ng implikasyon sa panlipunang kaayusan ng komunidad. Inilatag nito ang batayan sa pagpapalit mula sa sistema ng matrilineal clan tungo sa pagkakatatag ng mga pamilyang pinamumunuan ng ama (patrilineality).

Ang mga ama ang nagtuturo sa kanilang mga anak na lalaki sa pamamaraan at tekniks ng pagsasaka. Sa naturang matrilineal na sistema, ang pagpapamana ng angkan ay dumadaan sa magkakapatid na babae hanggang sa kanilang mga anak. Sa panahon ng horticulture na dominado ng kababaihan, isinasalin ng ina ang kasanayan sa mga kasambahay na anak na babae, kaya ang pagpapamana ay hindi isang malaking problema. At sa yugtong ito - ng horticulture - ang ari-arian ay komunal o pagmamay-ari ng angkan. At dahil kakaunti ang mga kasangkapan sa paggawa, walang gaanong usapin sa pagpapamana.

Pero dahil ang mga lalaking miyembro ng isang matrilineal clan ay mula sa ibang mga angkan, ang kanilang mga anak ay tatanggap ng mana mula sa kanilang ina, hindi sa ama, dahil hindi naman sila kabilang sa angkan ng ama. Sa pagkamatay ng ama, ang kanyang ari-arian ay isasalin, una sa kanyang mga kapatid (sa kanyang sariling angkan) o sa mga anak na kapatid na babae ng kanyang ina. Ang kanyang sariling anak ay hindi napapamanahan.

"Kaya habang lumalago ang yaman, binibigyan nito sa isang banda, ng mas mahalagang papel ang lalaki sa loob ng pamilya kaysa babae, at sa kabilang banda, pinalalakas nito ang katayuan ng lalaki para ibagsak ang tradisyonal na sistema ng pagpapamana tungo sa isang sistemang mas pabor sa kanyang mga anak... Ang pagtukoy ng salinlahi mula sa linya ng kababaihan (female line) at ang karapatan sa pagpapamana mula sa mga ina at tahasang ibinagsak, at hinalinhan ng linyang mula sa kalalakihan at karapatan sa pagpapamana mula sa mga ama." (Engels, "Origin of the Family..."

5. Ang paglago ng iba't ibang gawain at paglawak ng materyal na pag-aari ay tumutungo sa craft specialization at sa palitan ng kalakal na lalo ring nagpaigting sa hatian sa paggawa. Umunlad ang palitan ng kalakal at kalakalan. Pangunahin itong isinagawa ng kalalakihan sa ngalan ng kani-kanilang sambahayan (households) o mga angkan. Nagtulak ito sa kanila para pagsamahin ang mga produktong likha ng kanilang sariling pagsasaka at mga produktong likha ng sambayanan, na lalo pang nagpaigting sa tunguhin ng indibidwal na pagmamay-ari at kontrol ng mga produkto.

Ang materyal na pag-aari at pagpapamana ay tumungo sa akumulasyon ng yaman ng bawat henerasyon at nagpatingkad sa mga hirarkiya sa lipunan gaya ng uri, estado at kapangyarihan. Ang mga maypera ay naging makapangyarihan sa pamamagitan ng pagpapautang sa mahihirap na mga angkan, na ang tanging paraan ng pagbabayad ay serbisyo-paggawa o ilang mga serbisyo kaugnay ng digma. Lumawak ang pagkakahati ng mahihirap at mayayaman, at ang mahihirap ay lalo pang nabaon sa utang at nawalan ng oras para sa paglikha ng sariling pangangailangan. Ang prosesong ito ang naging batayan kung saan ang mga tao, gaya ng mga produkto, hayop at lupa, ay naging mga kalakal na ipinagpapalit sa pagitan ng mga clans.

Sabi nga ni Engels: "Ang pang-aalipin ay naimbento rin. Ang isang alipin ay walang halaga sa mga barbaro sa naunang yugto. Ito ang dahilan kung bakit malaki ang kaibahan ng pagtrato ng American Indians sa kanilang mga kaaway sa mga unang yugto kumpara sa sumunod na mga yugto. Dati-rati, kung hindi pinapatay, ang kalalakihan ay inaangking mga kapatid ng nagwaging tribo. Kung hindi ginagawang asawa, ang mga babae naman ay inaangkin bilang mga kapatid sampu ng kanilang nakaligtas na mga anak. Ang lakas-paggawa ng tao sa yugtong ito ay hindi pa lumilikha ng sapat na surplas kumpara sa pangangailangan ng pagpapanatili nito. Nabago ito sa introduksyon ng cattle breeding, produksyon ng metal, paghahabi ng tela, at kultibasyon ng mga bukirin... ang mga asawang babae ay naging kalakal na rin na ipinagpapalit at binibili, dahil na rin sa halaga nila sa pagpaparami ng lakas-paggawa... gayon din, ang mga bihag sa digmaan ay naging mahalaga sa ganitong layunin at mapaparami gaya rin ng mga tupa."

Ang pagkakatuklas ng pagsasaka, na isang positibong hakbang sa kababaihan noong unang yugto ng Neolithic Period, ay nagkaroon ng negatibong epekto sa kanila sa kalaunan. Ang gawaing kababaihan ay higit na natuon sa gawaing bahay, at nailayo sa nauna nitong papel sa paglikha ng pagkain. Samakatuwid, tumungo ito sa kanilang pagkakahiwalay mula sa mataas na katayuan sa lipunan tungo sa kanilang subordinasyon at kawalan ng kapangyarihan sa ilalim ng sumusulong na makauring lipunan at sa lahat ng pormasyong panlipunan mula noon.

Ebolusyon ng Pamilya

Kasabay ng akumulasyon ng pribadong yaman, pagkawasak ng sistemang egalitaryan (pagkakapantay-pantay ng mga tao) at pagkalusaw ng mga komunal na istruktura ng sistemang clan, umusbong ang istruktura ng pamilya. Ang pamilya ay isang institusyon kung saan ang responsibilidad sa mga di-produktibong miyembro ng lipunan, gaya ng mga bata, at isinalin mula sa kolektibong responsibilidad ng lipunan sa kabuuan tungo sa responsibilidad ng ilang indibidwal o maliit na grupo ng mga indibidwal (na nabibilang sa itinuturing na pamilya).

Sa pangunahin, ang pamilya ay uminog bilang isang sosyo-ekonomikong institusyon kung saan ang pribadong yaman at dibisyong makauri sa pagitan ng kakaunting naghaharing uri at ng nakararaming walang pag-aari at pinanatili nang henerasyon mula henerasyon, sa pamamagitan ng 'patrilineality' at sistema ng monogamy para sa kababaihan.

Ang pang-aapi sa kababaihan, kung gayon, ay ginawang institusyon sa pamamagitan ng sistemang pamilya. Sa unang pagkakataon, nawalan ng nagsasariling papel sa panlipunang produksyon ang kababaihan. Nalimita ang kanilang produktibong papel sa pamilyang kanilang kinabibilangan, at sa asawang kanilang pinagsisilbihan. Ang economic dependency na ito ang nagtakda ng kanilang second-class na istatus ng lipunan, at siyang pangunahing batayan ng pananatili ng pamilya sa yugtong ito ng kasaysayan. Kung kaya lamang ng mga babae na buhayin ang kanilang anak at lisanin ang pamilya, hindi mananatili ang institusyong ito ng pamilya kahit isang siglo.

Sa pag-usbong ng pribadong pag-aari, ng hatian ng uri at ng sistemang pamilya, umusbong din ang ideolohiya ng bagong naghahari na nagtatanggol at nagpapanatili ng sistemang pamilya at ng bagong istatus quo. Ang pagtatanggol na ito sa pamilya ang naging sentro ng ideolohiya ng status quo hanggang sa kasalukuyan. Wala nang iba pang institusyon na ang tunay na papel ay binabalot ng mistipikasyon at prejudices gaya ng pamilya.

Sinasabi nila na ang pamilya ay 'likas' sa institusyon ng tao at kasabay na umiral mula nang ang ating mga ninuno ay bumaba sa lupa. Itinatanggi nila na namayani ang egalitaryang sistema ng clan at nagkaroon ng mga komunidad na hindi batay sa pribadong pag-aari, kung saan ang yaman at pinaghahatian nang pantay-pantay at ang relasyon ng tao ay di batay sa mga titulo ng pribadong pag-aari na isinasalin ng henerasyon mula henerasyon.

Sa kasaysayan, ang pamilya ang nagsilbing pinakamahalagang institusyon ng naghaharing uri para sa pagtatanggol ng kanilang mga pribilehiyo. Gayunman, ang anyo ng pamilya ay uminog ayon sa nagbabagong mga pangangailangan ng mosa sa produksyon at mga relasyong sosyo-ekonomiko. Dumaan ito sa iba't ibang yugto ng pag-unlad.

Ang pagtatatag ng patriarkal na pamilya at ang pagbabagsak ng sistema ng matriarchal clan ay nasusulat sa mga litolohiyang Griego - kung saan ang pakikipaglaban ng inang-diyosang Gaia at iba pang mga diyosa laban kay Zeus, na nakipagdigma sa lahat ng henerasyon ng mga bathala bago sa kanya (kabilang dito si Gaia, ang kanyang ina na humimok sa kanyang labanan ang kanyang ama) hanggang kay Apollo. Si Apollo raw ang simbolo ng patriarkiya, na maaaring tumutol sa anumang prinsipyong maternal at sa anumang tipo ng pakikipag-ugnayan sa sinumang babae.

Sa ilalim ng sistemang alipin, ang pamilya ay para lamang sa mga uring nagmamay-ari ng mga alipin. Walang sistema ng pamilya sa hanay ng mga alipin. Sa ilalim ng pyudalismo, ang sistema ng pamilya ay naisalin sa mga timawa (serfs) dahil sila'y nagmamay-ari na rin ng ilang kagamitan sa produksyon (maliit na sakahan, mga hayop, at ilang kasangkapang-kamay). Ito ang naging batayang yunit ng produksyong panlipunan.

Ang pamumuhay sa kanayunan ay umiinog sa ekonomiyang pinatatakbo ng pamilya. Sama-samang nagsasaka ang mag-asawa at kanilang mga anak at ang pamilya ay umiiral na isang nagsasariling yunit ng produksyon. Ang kabuhayan ng bawat miyembro nito ay nakabatay sa kooperasyon ng lahat. Ang tahanan ay isang pagawaan kung saan ang babaeng miyembro ng pamilya ang taga-proseso ng produktong agrikultura para sa pagkain at araw-araw nilang pangangailangan. Siya rin ang gumagawa ng mga kasuotan, sabon, kandila, at iba pa. Natatanging gawain ito hiwalay sa pagsasaka na ginagampanan ng lahat ng miyembro ng pamilya.

Ang pamilya ay tinatanaw na sagrado, may natural na sistema ng hirarkiya (ama-ina-anak), at bahagi ng anumang panlipunang kaayusan. Sa mga aristokrata, ang kasal ay maagang pinagkakasunduan at isang politikal na akto o oportunidad sa pag-akyat sa kapangyarihan sa pamamaraan ng pagsasanib. Parehas din ito ng tradisyon ng mga artisano noong Medieval Ages. Ang mga pribilehiyong nagpoprotekta sa mga artisano - ang mga tsarter ng samahan (guilds) na may espesyal na probisyon, na nag-iiba rito sa iba pang mga samahan - ang siya ring nagdedesisyon sa kanyang pakakasalan. Itinutulak ito ng interes ng 'pamilya' at hindi ng anumang indibidwal na kagustuhan.

Sa pyudal na lipunan ng Europa, ang sekswalidad ay nakasentro sa pagbibigay ng babae ng kanyang sarili sa mapapangasawa. Ang sekswalidad ng babae ay limitado sa monogamy, na ang kahangalan ay umabot sa mga tradisyong gaya ng paglalagay ng chastity belt sa babae kapag naglalakbay ang asawang lalaki.

Sa paglawak ng produksyon ng kalakal at ng palitan sa mga huling siglo ng pyudalismo sa Europa, inuk-ok ang sistema ng hirarkiya batay sa personal na katapatan. Mula sa mga pyudal na nobilidad sa rehiyon ng Pransya at Italya kung saan ang produksyon at relasyong kalakal ay higit na maunlad, umusbong ang konsepto ng pag-iibigan sa panliligaw (courtley love). Ang makatang nagpugay sa tradisyon ng pag-ibig sa panliligaw ay itinulad sa isang emosyong natatangi o kabaligtaran ng sapilitan, o religiously at socially-sanctioned na institusyon ng pag-aasawa. Ang pag-ibig ayon sa tagabandila ng bagong ideolohiyang ito, ay kadalasang nasa anyo ng pakikiapid (adultery).

Ang 'romantikong pag-ibig' (o 'courtly love') ay unang naisalarawan bilang bahagi ng aristokratang daigdig ng kasayahan, intelektwal na kaalaman at 'karangalan' na walang kinalaman sa pangkaraniwang tao. Pero umalingawngaw din ito sa iba pang bahagi ng lipunang pyudal.

Ang pag-unlad ng kapitalismo ay nagdulot ng mayor na mga pagbabago sa buhay pamilya. Mula ika-16 na siglo ng Rebolusyong Dutch hanggang ika-17 siglo ng Rebolusyong Ingles at ika-18 siglo ng Rebolusyong Pranses at Amerikano - nilusaw ng sunud-sunod na mga rebolusyong ito ang pyudal na relasyon na naging batayan ng ekonomiko, kultural at sekswal na ekspresyon ng Europa. Mula sa mga grupong gaya ng Quakers na orihinal na bumubuo ng kaliwang bahagi (left-wing) ng rebolusyong Ingles, nagsimulang kwestyunin ng mga tao sa panahong ito ang dati'y di-matatawarang otoridad ng mga asawang lalaki.

Lumaganap din ang konsepto ng pagbibigayan at pagmamahalan bilang esensyal na sangkap ng pag-aasawa at pagtatalik. Ang ideya ng pag-ibig batay sa pagnanasa at sa malayang pagpili - na sa pyudalismo ay limitado sa nobilidad o matatagpuan lamang sa pakikiapid - ay umiral bilang ideyal na layunin ng burgis na pag-aasawa sa ilalim ng kapitalismo.

Sa paglago ng industriyal na kapitalismo at paglaganap ng sahurang paggawa, ang sistema ng produksyong nakabatay sa pamilya ay unti-unting naglaho. Ang pamilya ay hindi na lamang nagsasariling yunit ng produksyon para sa iba't ibang seksyon ng uring anakpawis.

Gayunman, sa maagang yugto ng industriyal na kapitalismo, kung saan hindi pa nasasaklawan ng kapitalismo ang maraming tipo ng produksyon ng pangangailangan ng tao, ang kababaihan ay nanatiling gumagampan ng produktibong tungkulin sa tahanan - pagluluto ng tinapay at paghahabi ng tela, halimbawa. Ang transisyon mula produksyong-bahay ng pamilya tungong malawakang produksyon na batay sa sahurang paggawa ay nagpatuloy tungong ika-20 siglo at nagpapatuloy hanggang ngayon sa maraming bansa sa Third World.

Ngunit habang nagaganap ang transisyong ito sa produksyon, nagkaroon din ng higit na papel ang pamilya bilang lugar kung saan ang emosyonal na suporta, kapayapaan at kasiyahan ay inaasahang matagpuan ng indibidwal. Sa hanay ng nagmamay-aring uri sa mga kapitalistang bayan noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang pamilya ay itinuring ng naghaharing ideolohiya bilang lugar kung saan ang babae at lalaki ay magkakaroon ng kaaya-aya at nagtutulungang relasyon, at isang lugar na napagyayaman ang katayuan ng mga bata. Ang pamilya, samakatwid, ay naging lugar para sa 'personal na buhay', o buhay na ganap na naiiba at nakahiwalay sa pampublikong mundo ng paggawa.

Kasabay ng transisyong ito ay nagkaroon din ng pagbaling mula sa sekswalidad na nakatuon lamang sa pagpapalahi (procreation). Nagsimula noong magkaroon ng kalayaan ang mga tao sa pagpili ng kanilang mapapangasawa, sa halip na itinatakda lamang ito sa kanila. Lumawak ang sexual choices at ang sekswalidad ay naging paraan para kamtin ang intimacy, kasiyahan, at kasukdulan sa pagtatalik.

Ang burgis na pamilya ay nananatiling batayan sa pagpapasa ng pribadong pag-aari nang henerasyon mula henerasyon. Pero para sa mga klasikal na seksyon ng petiburgesya - magsasaka, may-ari ng maliit na shops, at iba pa - ang pamilya ay nananatiling isang yunit ng produksyong batay sa kolektibong paggawa ng pamilya.

Sa manggagawa, ang mga kontradiksyong kaugnay ng pamilya ay pinakamatalas. Sa lipunang makauri, ang pamilya ang tanging institusyon kung saan matutugunan ang ilang batayang pangangailangan ng tao, kabilang ang pagmamahal at pagsasama (companionship). Gayunman, ang pangunahing layunin ng pamilya ay hindi para ibigay ang naturang mga pangangailangan. Ito ay pang-ekonomiko at panlipunang institusyon na ang mga tungkulin ay maaaring isalarawan sa sumusunod:

(a) Ang pamilya ang batayang mekanismo kung saan tinatalikdan ng naghaharing uri ang panlipunang responsibilidad nito sa mga taong ang lakas paggawa ay kanyang pinagsasamantalahan. Tinatangka ng naghaharing uri, sa abot ng kanyang makakaya, na pwersahin ang bawat miyembro ng pamilya na maging responsable sa sariling pangangailangan nito, sa gayo'y panatilihin ang di-pantay na hatian sa kita, katayuan at kayamanan sa lipunan.

(b) Ipinagkakaloob ng sistemang pamilya ang paraan sa pagpapasa ng pribadong pag-aari mula sa isang henerasyon tungo sa susunod. Ito ang batayang mekanismo sa lipunan na nagpapanatili ng pagkakahati ng lipunan sa mga uri.

(c) Para sa naghaharing uri, ipinagkakaloob ng sistemang pamilya ang pinakamura at katanggap-tanggap na mekanismong ideolohikal para sa reproduksyon ng lakas-paggawa. Ang pagbibigay ng responsibilidad sa pamilya para alagaan ang mga bata ay nangangahulugan na ang isang bahagi ng kabuuang yaman ng lipunan (na nasa ilalim pa rin ng pribadong pag-aari) na ginagamit para sa reproduksyon ng uring anakpawis ay nababawasan. At dahil ang bawat pamilya ay hiwa-hiwalay na yunit, at sa bawat isa ay nakikibaka para mabuhay, nagiging sagabal ito sa pagkakaisa ng lahat ng inaapi at pinagsasamantalahang uri.

(d) Ipinatutupad ng sistemang pamilya ang panlipunang hatian sa paggawa kung saan ang kababaihan ay inilalagay sa papel ng pag-aanak lamang at binibigyan ng mga tungkuling kaugnay ng papel na ito - pangangalaga sa iba pang miyembro ng pamilya. Kaya sinusuhayan ng sistemang pamilya ang panlipunang dibisyon sa paggawa ng kumakatawan sa domestikong pang-aalipin at economic dependence ng mga babae. Nagsisilbi itong konserbatibong impluwensya na may tunguhing panatilihin ang relasyong hirarkikal at otoritaryan na kailangan sa pagpapanatili ng uri.

Kung gayon, para sa uring manggagawa, ang pamilya - sa panlipunan at pang-ekonomikong katangian nito - ay isang institusyong makauri na estranghero sa kanyang interes.

Sa ilalim ng kapitalismo, tatanggalin ang mga pang-ekonomiko't panlipunang salik na nagtutulak sa nakararami tungo sa sistemang pamilya, at bibigyan ang bawat indibidwal ng mas malawak at mas malayang hanay ng pagpipiliang sistema para mabuhay. Sa sosyalismo, ang papel ng pamilya ay maglalaho habang inaako ng buong lipunan ang mas malaking responsibilidad sa pangangailangan ng tao.

Ang Rebolusyong Ruso

Matapos ang Rebolusyong Bolshevik sa Rusya noong 1917, ang bagong tatag na Marxistang pamahalaan ay nagkaloob ng kompletong karapatan sa kababaihan para sa pagkakapantay-pantay.

Ang aborsyon ay ginawang ligal at libre na maaaring hilingin sa anumang yugto ng pagbubuntis, at ang mga batas na nagbibigay ng karapatang pantao sa mga fetus ay pinawalang bisa. Ang homosexuality ay ginawa ring ligal. Ang diskriminasyong batay sa kasarian sa pag-empleyo at pagtanggal ng manggagawa ay ipinagbawal, at maging ang prostitusyon ay hindi na itinuring na krimen para proteksyunan ang mga babaeng nasa ganitong uri ng 'hanapbuhay'.

Bilang atake sa pinakapuso ng pang-aapi sa kababaihan, isinabatas ang 1918 Code on Marriage, the Family and Guardianship. Ito na marahil ang pinakaprogresibong lehislasyon ukol sa pamilya sa kasaysayan ng mundo. Tinatanggap lamang nito ang civil marriage at pinapayagan ang diborsyo sa simpleng kahilingan ng sinuman sa mag-asawa. Noong 1926, ang mga relasyong walang matrimonya o de facto relationship ay binigyan din ng kapantay na legalidad. Winasak ng Family Code ang konsepto ng illegitimacy ng mga relasyon at pinagtibay ang mga relasyong pamilya kahit labas ng matrimonya. Pinaghiwalay din nito sa matrimonya ang mga usapin ng pribadong pag-aari at pagpapamana.

Binigyan din nito ng karapatan ang lahat ng mga bata na tumanggap ng suportang pinansyal mula sa magulang kahit na ang mga ito'y naghiwalay na. Ang kababaihang may mga anak ang kadalasang pinapaboran ng mga korte para tumanggap ng substansyal na alimonya. Sa mga anak ng single kadalasang inoobliga ng korte ang lahat ng lalaking itinuro ng babae na posibleng ama na magbigay ng suporta.

Kahit sa napakalawak na progresong ito, nauunawaan ng mga Bolshevik ang angking limitasyon ng pormal na pagkakapantay-pantay (formal equality). Isinulat ni Lenin noong 1919:

"Kahit maraming mga batas na nagpapalaya sa kababaihan, nananatili pa rin siyang domestikong alipin, dahil ang maliliit na gawaing-bahay na dumudurog, sumasakal, bumabansot at nang-iinsulto sa kanyang pagkatao, nagtatali sa kanya sa kusina at sa pag-aalaga ng bata, at nag-aaksaya ng kanyang lakas-paggawa sa mga di-produktibo, petty, nakakanerbiyos, nakababansot at nakadudurog na trabahong paulit-ulit lamang (drudgery). Ang tunay na paglaya ng kababaihan, ang tunay na komunismo, ay magsisimula lamang kung saan at kung kailan ang lahatang pakikibaka ay mapasimulan na (sa pangunguna ng proletaryado na may tangan ng kapangyarihan) laban sa petty housekeeping, o di kaya'y sa puspusang transpormasyon ng lipunan tungo sa malawakang saklaw na sosyalistang ekonomya."

Iginiit din ng Bolsheviks na ang mga babae ay dapat mapaloob bilang kapantay ng lalaki sa lahat ng larangan ng pagpapatakbo ng lipunan. Sa talumpati ni Lenin sa Fourth Moscow City Conference of Non-Party Working Women noong ika-23 ng Setyembre 1919, sinabi niya:

"Upang maging aktibo sa pulitika sa ilalim ng lumang kapitalistang rehimen, kailangan ng espesyal na pagsasanay ang kababaihan para lamang sa katiting o walang saysay na papel nila sa pulitika, kahit doon sa pinakaabante at malayang kapitalistang bayan. Ang ating tungkulin ay gumawa ng pulitikang kabahagi ang bawat manggagawang babae... Ang partisipasyon ng manggagawang babae ay esensyal - hindi lang para sa mga kasapi ng Partido o mga mulat-sa-uring-kababaihan, kundi pati mga babaeng di kasapi ng Partido at yaong may mababang antas pa ng kamalayan sa pulitika... Ang gawaing sinimulan ng gobyernong Sobyet ay susulong lamang kung, sa halip na daan-daan, milyun-milyong babae sa buong Rusya ang lalahok dito. Dito matitiyak na susulong ang adhikain ng sosyalistang pag-unlad."

Ang mga unang aksyon ng Bolsheviks sa pagpapalaya ng kababaihan ay lubhang pinapahirapan ng underdevelopment ng Rusya, ng kakulangan ng rekurso ng estado at ng mga limitasyong dulot ng atrasadong pesanteng ekonomya, lipunan at tradisyon. Ang pagkawasak ng ekonomya ng bansa sa panahon ng gyera ay lalong nagpahirap sa unang sosyalistang bisyon sa paglaya ng kababaihan.

Gayunman, kahit ikumpara ngayon ang katayuan ng kababaihan sa mga abanteng kapitalistang bayan - halimbawa sa ilang bahagi ng Estados Unidos, kung saan ang mga babae ay maaari pang kasuhan ng krimen dahil sa aborsyon; kung saan ang manggagawang kalalakihan ay ginagantimpalaan ng tax discounts kung ang mga asawa ay naiiwan lamang sa bahay para mag-alaga ng pamilya; kung saan ang mga single mothers ay pinaparusahan dahil 'nakahiwalay' sila sa ama ng kanilang mga anak; at kung saan ang pagbabawas sa social services at nagpapalaki ng responsibilidad ng pamilya at ng di binabayarang paggawa ng mga babae sa tahanan - ang progreso sa pagpapalaya ng kababaihan na ipinatupad ng Rebolusyong Ruso ay sadyang makasaysayan at monumental.

At ang progresong ito ay naging makatotohanan, hindi dahil ito ay plinano at ipinatupad ng kababaihan. Katunayan, kalakhan sa nagpatupad nito ay mga lalaki, bilang resulta ng panlipunang kalagayan sa Rusya noon kung saan kalakhan ng kababaihan ay hindi kabilang sa mga politikal na aktibidad. Hindi rin dahil pinuwersa lamang ng masa ang mga Bolsheviks. Sa halip, ang mga rebolusyonaryong Ruso pa nga ang mulat na nakitunggali sa atrasadong mga kaugalian ng masa, kabilang ang masang kababaihan, sa relasyon ng kasarian.

Nakamit ang mga ganansyang ito dahil ang rebolusyong Bolshevik ay isang ganap na mulat na rebolusyong pinangunahan ng mga Marxista na may lahatang pang-unawa sa pundasyon at karakter ng makauring pagsasamantala sa lahat ng anyo nito, at kung paano ito wawasakin sa pamamagitan ng pagpapakilos ng lahat ng inaapi para sa sarili nilang kapakanan.

Pero ang mga ganansyang nakamit ng mga kababaihan sa unang yugto ng rebolusyong Ruso sa ilalim ng pamumuno ng partidong Bolshevik ni Lenin ay tuluyang nabaligtad sa ilalim ng burukrasya ni Stalin. Sa ilalim ng patakaran ni Stalin noong 1936, isang bagong batas ang ipinasa nang walang diskusyong publiko. Sa nasabing batas, higit na pinahirap ang pagkuha ng diborsyo, ginawang krimen ang aborsyon, at muling naging krimen ang prostitusyon at homosexuality. Sa ngalan ng 'panlipunang katatagan', ang kahalagahan ng indibidwal na pamilya ay muling idiniin at 'ang kaligayahan ng pagiging ina' (joys of motherhood) ay mulig inilagay sa trono. Noong 1944, ang kategorya ng 'illegitimacy' (sa relasyon ng mga tao o mga anak na ibinunga nito) ay muling ibinalik. Ang pangunahing may-akda ng rebolusyonaryong Family Code ng 1918 ay ipinakulong sa mental na institusyon noong 1937, at marami sa pinakamasigasig na tagabandila ng programa ng Bolsheviks sa pagpapalaya sa kababaihan ay pinatay at ikinulong sa mga labor camps.

Sa kasalukuyan, sa proseso ng pagbabalik ng kapitalistang kaayusan sa Rusya, ang bilang ng walang trabaho at nabulid sa prostitusyon ay lumolobo. Para sa kababaihan ng dating mga sosyalistang estado ang sinasabing "katapusan ng kasaysayan" ay patunay lamang ng lalo pang pagkalugmok sa kahirapan at pagdurusa.

Gawain ng Partido

Maaari tayong humalaw ng aral sa mga karanasan ng mga rebolusyonaryong Ruso at iba pang mga Marxista ng kanilang panahon bilang giya sa ating gawaing partido sa hanay ng kababaihan.

Walang tigil na nangangampanya ang mga Marxista para sa karapatan dahil alam natin na ang pakikibaka ng kababaihan para sa paglaya ay sentral na usapin sa pakikibaka para sa sosyalismo. Ayon kay Lenin, "Hindi makakamit ng proletaryado ang ganap na kalayaan hanggat hindi nito naipapanalo ang lubusang kalayaan para sa kababaihan."

Una sa lahat, ang mga sosyalistang kababaihan ay dapat na pumaloob sa isang sosyalistang partido at hindi sa mga organisasyong nagsasarili o nakahiwalay sa partido.

"Lahat ng babaeng nakikibaka para sa kalayaan ng kababaihan at sa pahkilala ng kanilang mga karapatan ay dapat maglayon ng pagtatatag ng isang komunistang lipunan. Pero komunismo ang ultimo ring layon ng mga proletaryado sa kabuuan, kaya sa interes ng dalawang panig, ang dalawang pakikibakang ito ay dapat ipaglaban bilang "iisa at di mapaghihiwalay na pakikibaka". (Methods and Forms of Work Among Communist Party Women: Theses; Third Congress, Communist International)

Sa ganitong balangkas, dapat masigasig na magkampanya ang partido para irekrut ang mga aktibistang kababaihan sa organisasyon at magpaunlad ng mga lider-kababaihan.

Pangalawa, idinidiin ng mga Marxista ang pangangailangan ng espesyal na seksyon sa lahat ng rebolusyonaryong partido na mag-organisa ng kababaihan mula sa lahat ng panlipunang saray tungo sa kilusang masa, kakabig sa liderato nito at kukumbinsi sa kababaihan na tanging sa pagtatayo lamang ng sosyalismo makakamit ang kanilang kalayaan.

"Ang babaeng komunista ay nakapaloob bilang kasapi ng partido, gaya rin ng mga lalaking komunista... Gayunman, hindi dapat magsara ng mga mata sa katotohanan. Ang Partido ay dapat may mga organo - mga grupo, komisyon, komite, seksyon o kung ano pa ang maitatawag dito - na may partikular na layuning pukawin ang malawak na masa ng kababaihan, kabigin sila sa partido at panatilihin silang nasa ilalim ng impluwensya nito. Natural na kailangan nito ng sistematikong gawain sa hanay ng kababaihan. Dapat turuan natin ang namumulat na kababaihan, hikayatin sila sa makauring pakikibakang proletaryo sa ilalim ng liderato ng Partido Komunista, at sanayin sila para rito. Sa pagsasabi nito, ang nasa isip ko ay di lamang mga proletaryong kababaihan... kundi pati kababaihang magsasaka at kababaihan sa nakabababang seksyon ng panggitnang uri. Sila'y biktima rin ng kapitalismo... Dapat mayroon tayong sariling mga grupo na kumikilos sa hanay nila, may espesyal na pamamaraan at ahitasyon, at espesyal na mga porma ng organisasyon. Hindi ito isang burgis na "feminismo". Ito ay praktikal na rebolusyonaryong pangangailangan." (Lenin, ayon kay Clara Zetkin, Lenin on the Emancipation of Women).

Inaatasan ang mga partido komunista na gamitin ang anumang rekurso para sa pagtatayo ng mga departamento na kailangan sa gawaing ito, na isinalarawan bilang "ahitasyon at propaganda sa pamamagitan ng aksyon". Ito ay nangangahulugang:

"... higit sa lahat ay paghimok sa manggagawang kababaihan para sa sariling pagkilos, pagwaksi sa mga pag-aalinlangan sa sarili nilang kakayahan at paghimok sa kanila sa praktikal na gawain... pagtuturo sa kanila mula sa karanasan na ang bawat aksyon... na nakatuon laban sa pagsasamantala ng kapital ay isang hakbang sa pag-unlad ng katayuan ng kababaihan." (Theses)

Tinutulan ng Communist International sa panahon ni Lenin ang ispesyal na kurso o mga paaralang pambabae lamang. Idiniin nito na lahat ng paaralan ng partido ay dapat "walang palya na maglagay ng mga kurso sa pamamaraan ng paggawa ng partido sa hanay ng kababaihan" at dapat daluhan ito ng mga kinatawang pinili ng departamento sa kababaihan.

Ikatlo, isang kaisahan ang nabuo na ang pagkabig ng kababaihan sa partido ay dapat ituring na gawain ng buong partido, hindi lamang ng mga babae sa loob nito. Walang "isyung pangkababaihan" na hindi mahalaga sa kabuuang pakikibaka para sa rebolusyon. Kinailangan pang makipaglaban ni Lenin para sa ganitong anti-separatist na ideya sa loob ng Third International:

"ituring ang ahitasyon at propaganda sa hanay ng kababaihan at ang tungkulin ng pagpukaw at pagpapakilos sa kanila bilang sekondaryong gawain lamang, o gawaing nauukol lamang para sa mga babaeng Komunista. Walang ibang sinisisi kundi ang huli kapag ang mga bagay na ito ay hindi mabilis at mahusay na nagpatutupad. Ito ay isang kamalian, isang pundamental na kamalian! Ito ay direktang separatismo! Ito ay pagkakapantay-pantay para sa kababaihan... na binaligtad... Sa huling pagsusuri, ito ay pagmamaliit sa kababaihan sa kanilang mga tagumpay.

Komitment ng mga Marxista sa Pagpapalaya ng Kababaihan

Bilang mga Marxista, ang ating komitment sa paglaya ng kababaihan ay nakabatay sa sumusunod na pag-unawa:

1. Ang pang-aapi sa kababaihan ay sumulpot kasabay ng transisyon mula lipunang walang uri tungo sa lipunang may-uri. Di mahihiwalay na sangkap ito sa pagpapanatili ng lipunang makauri sa kabuuan at ng kapitalismo sa partikular. Kaya ang pakikibaka ng masang kababaihan laban sa kanilang kaapihan at isang anyo ng pakikibaka laban sa paghaharing kapitalista.

2. Ang mga babae ay importanteng bahagi ng uring manggagawa, at isang potensyal na makapangyarihang alyado ng uring manggagawa sa pagpapabagsak ng kapitalismo. Kung walang sosyalistang rebolusyon, hindi maitatag ang mga kondisyong kailangan para sa kanilang paglaya. Kung wala ang mobilisasyon ng kababaihan para sa kanilang paglaya, hindi maipagtatagumpay ng uring manggagawa ang makasaysayan nitong misyon. Walang sosyalismo kung walang paglaya ng kababaihan; walang paglaya ng kababaihan kung walang sosyalismo!

3. Lahat ng babae ay inaapi bilang mga babae. Ang pakikibaka sa mga partikular na anyo ng pang-aaping ito ay sumasaklaw sa mga babae mula sa iba't ibang uri.

4. Habang lahat ng babae ay inaapi bilang babae, ang epekto at tindi ng pang-aaping ito ay magkakaiba sa mga babae sa iba't ibang uri. Silang nandarahas ng pinakamatinding pagsasamantalang ekonomiko ay kadalasang sila ring nagdaranas ng higit na kaapihan bilang mga babae.

5. Ang kilusang kababaihan na tinatangka nating itayo ay dapat nakabatay sa uring manggagawa sa usapin ng komposisyon, oryentasyon at liderato. Tanging ang ganitong kilusan lamang ang makapagpakilos ng mayorya ng kababaihan at lalaban sa kapitalismo nang walang kompromiso para sa interes ng lahat ng babae.

6. Ang pakikibaka ng kababaihan laban sa kaapihan bilang isang kasarian ay kaugnay sa pakikibaka ng manggagawa bilang uri. Pero hindi ito nakaasa o kaparehas lamang ng pakikibaka ng mga manggagawa. Makakmit lamang ng kababaihan ang kanilang kalayaan sa pamamagitan ng rebolusyonaryong alyansa sa uring manggagawa. Pero ang makasaysayang tungkuling ito ay hindi nangangahulugan na dapat munang ipagpaliban ng kababaihan ang kanilang pakikibaka kapag itinaas na ng liderato ng uring manggagawa ang bandila ng pagpapalaya ng kababaiahn o nagtagumpay na ang sosyalistang rebolusyon.

Ang mga babaeng nakikibaka para sa kanilang paglaya ay dapat manguna sa pagsusulong ng kanilang sariling laban. Sa pamamagitan nito, magiging bahagi at gagampan sila ng nangungunang papel sa kilusang manggagawa sa kabuuan, at makatutulong sa paglikha ng lideratong kailangan para maisulong ang laban sa lahat ng larangan.

7. Ang sexismo ay isang sandatang ginagamit ng naghaharing uri para hatiin at pahinain ang hanay ng uring manggagawa. Ang konserbatibong impluwensya nito ay nakaaapekto hindi lamang sa mga lalaki, kundi sa lalaki't babae rin. Ang sexismo ay nakaugat sa makauring karakter ng lipunan at ang paglaganap nito ay pangunahing dahil sa impluwensya ng kapitalistang ideolohiya sa bawat indibidwal. Pinag-aaway ng mga kapitalista ang iba't ibang seksyon ng manggagawa sa pamamagitan ng pagpapalaganap ng ideyang ang pagkakapantay ng mga babae ay makakamit lamang kung tatapyasin ang sariling karapatan ng mga lalaki.

Dahil dito, ang pagmumulat sa masa, lalaki man o babae, sa pamamagitan ng propaganda, ahitasyon at pagkilos para sa karapatan ng kababaihan ay esensyal na bahagi ng pagdurog sa impluwensya ng kapitalistang ideolohiya sa uring manggagawa. Esensyal na bahagi rin ito ng pagtataas ng kamalayang politikal at pagpapakilos ng uring manggagawa para sa rebolusyon.

8. Ang mga kapitalista lamang ang makikinabang sa diskriminasyon ng kasarian sa hanay ng uring manggagawa. Ang makauring interes ng mga manggagawa ay katambal ng mga pangangailangan at kahilingan ng lahat ng uring inaapi at pinagsasamantalahan - kasama dito ang sa kababaihan.

9. Ang makabig ang organisadong paggawa at kilusang unyon sa pakikibaka para sa kahilingan ng kababaihan ay bahagi ng pagmumulat sa uring manggagawa na mag-isip at kumilos sang-ayon sa pangangailangan ng kanyang pulitika at ng lipunan - mula sa pagiging 'class in itself' ay dapat itong mag-isip at kumilos bilang 'class for itself'.

10. Ang pakikibaka laban sa pang-aapi sa kababaihan ay hindi isang sekondaryo o peripheral na isyu. Mapakikilos ang mga babae bilang isang pwersa sa mga panahon ng matitinding krisis pampulitika. Pero mapakikilos at makakabig sila ng alinman sa dalawang pwersa - rebolusyonaryo o reaksyonaryong pwersa.

Kung mabibigo ang kilusang manggagawa na isulong ang pakikibaka at programa na magpapakilos sa kababaihan, maraming babae sa panggitnang uri at kahit sa hanay ng proletaryado ang maaaring mahakot ng mga reaksyonaryo o di kaya'y maneutralisa bilang mga potensyal na alyado [halimbawa, sa Chile noong 1973]. Sa mga panahon ng matitinding kaugalian ng uri, ito ay may potensyal na maging win-or-die issue para sa kilusang rebolusyonaryo.

11. Ang tagumpay ng sosyalistang rebolusyon ay lilikha ng mga kondisyon at materyal na batayan para sa paglaya ng kababaihan. Pero ang sosyalistang konstruksyon ay di kayang ipatupad ng magdamagan. Sa ultimo, ang panlipunang hatian sa paggawa sa pagitan ng mga panlalaki at pambabaeng gawain ay kailangang wasakin. Kailangang magdesisyon tungkol sa alokasyon ng limitadong rekurso at magtatag ng isang planong ekonomiko na sasalamin sa mga pangangailangan ng kababaihan. Nangangailangan ito ng pagtuloy ng pag-oorganisa ng kababaihan kahit sa yugto ng sosyalistang konstruksyon.

At lahat ito'y para tiyakin na maisusulong ng mayorya ng sangkatauhan - babae man o lalaki - ang kabuuang proseso ng sosyalismo at komunismo tungo sa matagumpay nitong kongklusyon.

Mga Pinaghalawan

Brewer, Pat, The Dispossession of Women (New Course Publications, 2000).

Darwin, Charles, On the Origin of the Species by Means of Natural Selection (John Murray, 1859).

Ehrenberg, Margaret, Women in Prehistory (British Museum Publications, 1989).

Engels, Frederick, Origins of the Family, Private Property and the State (Progress Publishers, 1970).

Gould, Stephen Jay, Ever Since Darwin: Reflections in Natural History (Penguin, 1977).

Lenin, Collected works (Progress Publishers, 1977).

Mann, Scott, The Heart of a Heartless World: Religion as Ideology (Brandl & Schlesinger, 1996).

Feminism and Socialism - Putting the Pieces Together (New Course Publications, 1977).

Reed, Evelyn, Anthropology and Women's Liberation (International Socialist Review, 1957).

Reed, Evelyn, Sexism and Science (Pathfinder Press, 1978).

Reed, Evelyn, Women's Evolution for Matriarchal Clan to Patriarchal Family (Pathfinder Press, 1974).

Theses, Resolutions and Manifestos of the First Congresses of the Third International (Pluto Press, 1983).

Zetkin, Clara, Lenin on the Emancipation of Women (Progress Publishers, 1965).

UDHA RA7279 - tagalog version

Republika ng Pilipinas

Batas Republika Blg. 7279
Batas sa Pagpapaunlad ng Kalunsuran at Pabahay
(Urban Development and Housing Act)

BATAS REPUBLIKA BLG 7279
ISANG BATAS NA MAGTATADHANA NG ISANG KOMPREHENSIBO AT PATULOY NA PROGRAMA PARA SA PAGPAPAUNLAD NG KALUNSURAN AT PABAHAY, MAGTATATAG NG MEKANISMO PARA SA IMPLEMENTASYON NITO, AT PARA SA IBA PANG MGA LAYUNIN.

ARTIKULO I
PAMAGAT, PATAKARAN, PROGRAMA AT KAHULUGAN NG MGA KATAGA

Seksyon 1. Pamagat. – Makikilala ang Batas na ito bilang "Batas sa Pagpapaunlad ng Kalunsuran at Pabahay ng 1992".

Seksyon 2. Pagpapahayag ng Patakaran ng Estado at mga Adhikain ng Programa. - Magiging patakaran ng Estado na isabalikat, sa pakikipagtulungan sa pribadong sektor, ng isang komprehensibo at patuloy na Programa sa Pagpapaunlad ng Kalunsuran at Pabahay, na tinutukoy dito bilang ang Programa, na siyang:
a) Mag-aangat sa kalagayan ng mga mamamayang kapuspalad at walang tahanan sa mga lunsod at mga lugar ng relokasyon sa pamamagitan ng paglalaan sa kanila ng mga disenteng pabahay sa abot-kayang halaga, mga pangunahing serbisyo, at mga pagkakataong makapaghanapbuhay.
b) Magkakaloob ng makatwirang paggamit at pagpapaunlad ng mga lupaing lunsod upang malikha ang mga sumusunod:
(1) Pantay na paggamit ng mga lupang residensyal sa mga lunsod at mala-lunsod na mga lugar na may partikular na atensyon sa mga pangangailangan ng mga kapuspalad at walang tahanang mamamayan at hindi lamang batay sa mga puwersa ng merkado;
(2) Paglulubos sa paggamit at pagiging produktibo ng mga lupain at likasyaman ng lunsod;
(3) Pagpapaunlad sa mga lugar ng kalunsuran na naaangkop sa mga gawaing pangkomersyo at pang-industriya na makalilikha ng higit na maraming oportunidad na pangkabuhayan para sa mga mamamayan;
(4) Pagbabawas sa mga di-wastong gampaning panglunsod, partikular doon sa mga nakapipinsala sa pambayang kalusugan, kaligtasan at kapaligiran; at
(5) Paglalaan ng lupain at pabahay para sa mga kapuspalad at walang tahanang mamamayan.
c) Magpapatibay ng mga maisasakatuparang patakaran upang maregula at mapamahalaan ang pag-unlad at pagpapalawak ng kalunsuran tungo sa pagbabaha-bahagi ng kabuhayang panglunsod at sa higit na balanseng pagsasandigan ng kalunsuran at kanayunan;
d) Magtatakda ng pantay-pantay na sistema ng pagmamay-ari ng lupa na gagarantiya sa seguridad ng pagmamay-ari sa mga benepisyaryo ng Programa subalit igagalang ang mga karapatan ng mga may-ari ng malilit na ari-arian at titiyak sa kabayaran ng makatarungang kompensasyon;
e) Hihikayatin ang higit na mabisang pakikilahok ng mga mamamayan sa pagpapaunlad ng kalunsuran; at
f) Pagbubutihin ang kakayahan ng mga pamahalaang lokal sa pagsasagawa ng mga programa at proyekto sa pagpapaunlad ng lunsod at pabahay.

Seksyon 3. Kahulugan ng mga Kataga. - Para sa mga layunin ng Batas na ito:
a) Ang "Abot-kayang halaga" ay tumutukoy sa pinakamakatwirang halaga ng lupa at bahay batay sa mga pangangailangan at kakayahang pinansyal ng mga benepisyaryo ng Programa at naaangkop na mga planong pinansyal;
b) Ang "Mga lugar para sa pangunahing pagpapaunlad" ("Areas for priority development") ay yaong mga pook na idineklara bilang mga lugar na may prayoridad para linangin sa ilalim ng umiiral na mga batas at mahalagang mga atas-ehekutibo;
c) Ang "Mga dahop na lugar" ("Blighted areas") ay tumutukoy sa mga lugar na ang mga istraktura ay sira-sira, luma at walang sapat na sanitasyon, na siyang nagpapababa sa halaga ng lupa at pumipigil sa normal na pag-unlad at paggamit ng lugar;
d) Ang "Konsultasyon" ay tumutukoy sa prosesong iniaatas ng konstitusyon na ang publiko, sa ganang sarili o sa pamamagitan ng mga samahang bayan, ay binibigyan ng pagkakataon na marinig at makilahok sa proseso ng pagbuo ng desisyon sa mga bagay na may kinalaman sa pangangalaga at pagsusulong ng mga lehitimong pangkalahatang kapakanan nito, na kabilang ang naaangkop na mekanismo sa dokumentasyon at balik-ulat;
e) Ang "Mga nakatiwangwang na lupa" ay tumutukoy sa mga lupang di-agrikultural sa mga lunsod at mala-lunsod na mga na walang isinasagawang mga mehora, kagaya ng dito ay binibigyang kahulugan, ang may-ari, ayon sa pagpapatunay ng tagatayang panglunsod, pambayan o panlalawigan.
f) Ang "Mga mehora" ay tumutukoy sa lahat ng uri ng gusali at tirahan, pader, bakod, istraktura o anumang uri ng pagawain na may permanenteng kalagayan o nakatirik sa lupa subalit hindi kasama ang mga puno, halaman at lumalaking bunga, at iba pang mga kagamitan na nakalagay lamang sa lupa, at ang halaga ng mga mehora ay hindi kukulangin sa limampung bahagdan (50%) ng tinatayang halaga ng ari-arian;
g) Ang "Sosyohan" ("Joint Venture") ay tumutukoy sa kapangakuan o kasunduan ng dalawa (2) o higit pang tao na magsagawa ng isang tiyak o isang negosyo para sa kanilang kapwa kapakanan, at para sa ganitong layunin ay pinagsama nila ang kanilang mga salapi, lupain, pasilidad at serbisyo;
h) Ang "Pagtitipon o konsolidasyon ng lupa" ay tumutukoy sa pagkuha ng mga lote na may iba’t ibang pagmamay-ari sa pamamagitan ng pagbili o ekspropriyasyon para sa nakaplano at makatwirang programa ng pagpapaunlad at pampamayanang pabahay na walang mga restriksiyon sa hangganan ng indibidwal na ari-arian;
i) Ang "Pagbabangko ng lupa" ("Land banking") ay tumutukoy sa pagkuha ng lupa sa halagang nakabatay sa umiiral na gamit bago pa ang aktwal na pangangailangan para sa pagsusulong ng mga nakaplanong programa sa pagpapaunlad at pampamayanang pabahay;
j) Ang "Palitan ng lupa" ay tumutukoy sa proseso ng pagkuha ng lupa sa pamamagitan ng pakikipagpalitan ng lupa para sa iba pang lupa na magkasinghalaga, o para sa mga saping puhunan sa korporasyong ari o kontrolado ng pamahalaan na ang halaga sa libro ay kasinghalaga ng lupang ipinagpapalit, para sa layunin ng nakaplano at makatwirang pagpapaunlad at paglalaan para sa pampamayanang pabahay na ang mga halaga ng lupa ay itinatakda batay sa klasipikasyon ng lupa, halaga sa pamilihan at tinatayang halaga mula sa mga umiiral na deklarasyon ng buwis: Sa pasubali, Na ang mas mataas na halagang lupain na pag-aari ng mga pribadong tao ay maaaring ipagpalit sa hindi gaanong mataas na halagang lupain upang maisakatuparan ang mga layunin ng Batas na ito;
k) Ang "Plano para sa paggamit ng lupa" ay tumutukoy sa makatwirang pamamaraan ng paglalaan ng magagamit na yamang lupa, ng pantay-pantay hangga't maaari, sa mga gagamit na grupo at para sa iba't ibang gamit alinsunod sa plano sa pagpapaunlad ng lugar at ng Programa sa ilalim ng Batas na ito;
l) Ang "Pagpapaunlad sa mismong lugar" ("On-site development") ay tumutukoy sa proseso ng pagpapabuti at pagsasaayos ng mga dahop at maralitang lugar ng lunsod na may layuning mapanatiling mababa ang dislokasyon ng mga naninirahan sa nasabing mga lugar, at may paglalaan para sa mga pangunahing serbisyo ayon sa itinatadhana sa Seksiyon 21 nito;
m) Ang "Mga propesyonal na iskwater" ay tumutukoy sa mga indibidwal o grupo na umookupa sa mga lupain nang walang tiyakang pagsang-ayon ang may-ari ng lupa at may sapat na kita para sa lehitimong pabahay. Ang katawagan ay maaari ding tumukoy sa mga tao na dati nang napagkalooban ng mga lote o bahay ng Pamahalaan subalit kanilang ipinagbili, pinaupahan o inilipat ang mga ito para manirahan nang ilegal sa lugar ding iyon o sa iba pang lugar sa lunsod, at sa mga hindi lehitimong naninirahan at sumasakop sa mga lupain na nakalaan para sa pampamayanang pabahay. Ang katawagan ay hindi tutukoy sa mga indibidwal o grupo na umuupa lamang ng lupa at bahay sa mga propesyonal na iskwater o sindikato ng iskwater.
n) Ang "Mga lugar ng relokasyon" ay tumutukoy sa mga lugar na tinukoy ng kinauukulang ahensya ng pamahalaan o ng lokal na pamahalaan na may kinalaman sa mga lugar nasasakupan nito, na gagamitin para sa relokasyon ng mga kapuspalad at walang tahanang mamamayan.
o) Ang "Seguridad sa pagmamay-ari" ay tumutukoy sa antas ng proteksyon na ipinagkakaloob sa mga kwalipikadong benepisyaryo ng Programa laban sa paglabag o di-makatarungan, di-makatwiran at sapilitang pagpapaalis o pamamahagi, sa bisa ng karapatan sa pagmamay-ari, kasunduan sa pagpapaupa, legal na karapatang makinabang (usufruct) at iba pang kasunduan sa ilalim ng kontrata;
p) Ang "Programa sa Pagpapabuti ng mga Lugar ng Iskwater at Relokasyon" ("Slum Improvement and Resettlement Program o SIR") ay tumutukoy sa programa ng National Housing Authority para sa pagpapabuti at paglalagay ng mehora sa mga dahop na lugar sa labas ng Kalakhang Maynila alinsunod sa mga umiiral na batas at kaugnay na mga pahayag tagapagpaganap;
q) Ang "Mga may-ari ng maliliit na lupain" ay tumutukoy sa mga tao na ang tanging ari-ariang di-natitinag ay binubuo ng lupang residensyal na hindi lalampas sa tatlong daang metro kwadrado (300 sq. m.) sa mga pangunahing urbanisadong lunsod at walong daang metro kwadrado (800 sq. m.) sa iba pang urbanisadong lugar;
r) Ang "Pampamayanang pabahay" ay tumutukoy sa mga programa at proyektong pabahay na sumasakop sa mga bahay at lupa o lote lamang na isinasagawa ng Pamahalaan o ng pribadong sektor para sa mga kapuspalad at walang tahanang mamamayan na kasama ang pagpapaunlad sa mga lugar at serbisyo, pangmatagalang pagpopondo, pinaluwag na termino ng pagbabayad ng interes, at iba pang mga benepisyo alinsunod sa mga tadhana ng Batas na ito;
s) Ang "Mga sindikato ng mga iskwater" ay tumutukoy sa mga grupo ng mga tao na nasa negosyo ng pabahay sa iskwater para sa tubo o kita.
t) Ang "Mga kapuspalad at walang tahanang mamamayan" ay tumutukoy sa mga benepisyaryo ng Batas na ito at sa mga indibidwal o pamilya na naninirahan sa lunsod o mala-lunsod na mga lugar na ang kita o pinagsamang kita ng pamilya ay napapaloob sa antas ng kahirapan (poverty threshold) na itinakda ng National Economic Development Authority at hindi nagmamay-ari ng mga pasilidad ng pabahay. Dito ay kasama ang mga nakatira sa mga pansamantalang tirahan at walang seguridad ng pagmamay-ari.
u) Ang "Mga di-nakatala o inabandonang lupain" ay tumutukoy sa mga lupain sa mga lunsod at mala-lunsod na mga lugar na hindi nakatala sa Register of Deeds o sa kinauukulang tanggapan ng tasador na panglunsod o pambayan, o iyong mga hindi tinitirhan ng may-ari at hindi napaunlad o naiukol sa anumang kapaki-pakinabang na gamit, o tila hindi nagagamit sa loob ng tatlong (3) taong singkad kagyat bago ang pagpapalabas at pagkakatanggap o pagkakalathala ng notisya ng pagkuha ng Pamahalaan ayon sa itinatakda sa Batas na ito. Ito ay hindi sumasaklaw sa lupang inabandona dahil sa kalamidad o iba pang di-inaasahang pangyayari: Sa pasubali, Na bago ang gayong pangyayari, ang nasabing lupa ay dating ginagamit sa kapaki-pakinabang o pangkabuhayang layunin;
v) Ang "Mga urbanisadong lugar" ("Urban areas") ay tumutukoy sa lahat ng mga lunsod anuman ang laki ng kanilang populasyon at sa mga bayan na may populasyong hindi bababa sa limandaang (500) katao bawat kilometro kwadrado;
w) Ang "Mga mala-lunsod na lugar" ("Urbanizable areas") ay tumutukoy sa mga pook at mga lupa na, sinasaalang-alang ang kasalukuyang mga katangian at namamayaning kalagayan, nagpapamalas ng natatangi at malaking potensyal na maging mga lunsod sa loob ng limang (5) taon; at
x) Ang "Programa sa Pagpapabuting Pansona" ("Zonal Improvement Program o ZIP") ay tumutukoy sa programa ng National Housing Authority sa pagpapaangat at pagpapabuti sa mga pook ng iskwater sa loob ng mga lunsod at mga munisipalidad ng Kamaynilaan, alinsunod sa umiiral na mga Batas at mga mahahalagang atas-ehekutibo.

ARTIKULO II
MGA SAKLAW AT DI-SAKLAW

Seksyon 4. Mga Saklaw - Ang Programa ay sasaklaw sa lahat ng lupain sa lunsod at mala-lunsod na mga lugar, kasama na ang mga lugar para sa pangunahing pagpapaunlad, pagpapabuting pangsona, pagpapabuti ng mga lugar ng iskwater at relokasyon, at iba pang mga lugar na matutukoy ng mga lokal na pamahalaan na naaangkop para sa pampamayanang pabahay.

Seksyon 5. Mga Di-saklaw - Ang mga sumusunod na lupain ay hindi saklaw ng batas na ito:
a) Yaong mga kasama sa saklaw ng Batas Republika Blg. 6657, na lalong kilala bilang Batas ng Komprehensibong Repormang Agraryo (Comprehensive Agrarian Reform Law);
b) Yaong aktwal na ginagamit para sa pambansang tanggulan at seguridad ng Estado;
c) Yaong ginagamit, inireserba o kaya'y isinaisang-tabi para sa pampamahalaang mga tanggapan, mga kagamitan, o ibang mga instalasyon, maging pagmamay-ari man ng Pambansang Pamahalaan, mga ahensya at mga sangay nito, kabilang ang mga korporasyong pagmamay-ari, o nasa ilalim ng kontrol ng pamahalaan, o ng mga pamahalaang lokal; Gayunman, sa pasubali, Na ang mga lupang nabanggit dito, o mga bahagi niyon, na hindi nagamit para sa layuning siyang dahilan kung bakit nireserba o isinaisang-tabi sila sa loob ng nakalipas na sampung (10) taon mula sa pagkabisa ng batas na ito, ay mapasasailalim din sa Batas na ito;
d) Yaong ginagamit o inilalaan para sa mga liwasan, reserba para sa mga halaman at hayop, gubat at mga burol na saplad o imbakang-tubig, at iba pang mga lugar na kinakailangan sa pagpapanatili ng balanseng ekolohikal o proteksyong pangkapaligiran, na tutukuyin at sesertipikahan ng kinauukulang ahensya ng pamahalaan; at
e) Yaong aktwal at pangunahing ginagamit para sa mga layuning panrelihiyon, pangkawanggawa, o pang-edukasyon, mga lugar na pangkasaysayan at pangkultura, pagamutan, sentrong pangkalusugan, at libingan o pang-alaalang parke; Ang mga di-saklaw na dito ay itinatadhana ay hindi mailalapat kapag ang gamit o layunin ng mga nabanggit na lupain ay natapos na.

ARTIKULO III
PAMBANSANG BALANGKAS NG PAGPAPAUNLAD NG KALUNSURAN AT PABAHAY

Seksyon 6. Balangkas para sa Makatwirang Pagpapaunlad. - Magkakaroon ng isang Pambansang Balangkas ng Pagpapaunlad ng Kalunsuran at Pabahay (National Urban Development and Housing Framework) na bubuuin ng Housing and Land Use Regulatory Board sa ilalim ng pamamahala ng Housing and Urban Development Coordinating Council sa pakikipag-ugnayan sa lahat ng pamahalaang lokal at iba pang kinauukulang pampubliko at pampribadong sektor sa loob ng isang (1) taon simula sa pagkakabisa ng Batas na ito. Ang Balangkas ay tutukoy sa komprehensibong plano para sa mga lunsod at mala-lunsod na lugar na naglalayong matupad ang mga layunin ng Programa. Sa pagbuo ng balangkas, ang pagrerebisa at pagsasaayos ng mga umiiral na planong pambayan at plano para sa paggamit ng lupa, programa sa pabahay, at iba pang mga proyekto at gawain ng mga ahensiya ng pamahalaan at ng pribadong sektor na maaaring makaapekto ng malaki sa paggamit ng mga lupaing lunsod, transportasyon at mga gamit pampubliko, imprastraktura, kapaligiran at galaw ng populasyon, ay isasagawa na may pagsang-ayon ng kinauukulang pamahalaang lokal.

ARTIKULO IV
PAGGAMIT , IMBENTARYO, PAGKUHA AT PAMAMAHAGI NG LUPA

Seksyon 7. Imbentaryo ng mga Lupain. - Sa loob ng isang (1) taon simula sa pagkakabisa ng Batas na ito, ang lahat ng pamahalaang bayan at lunsod ay magsasagawa ng imbentaryo ng lahat ng lupain at mga mehora doon sa kani-kanilang mga lokalidad. Ang imbentaryo ay sasaklaw sa mga sumusunod:
a) Mga lupaing residensiyal;
b) Mga lupaing pag-aari ng pamahalaan, maging ito ay pag-aari ng Pambansang Pamahalaan o ng alinman sa mga bahagi, sangay, o ahensya nito, kasama ang mga korporasyong aari o kontrolado ng pamahalaan at ang mga subsidiyaryo niyon;
c) Mga di-nakatala o inabandona at nakatiwangwang na lupain; at
d) Iba pang mga lupain.
Sa pagsasagawa ng imbentaryo, dapat isaad ng kinauukulang pamahalaang lokal, sa pakikipag-ugnayan sa Housing and Land Use Regulatory Board at pakikipagtulungan ng kinauukulang ahensya ng pamahalaan, ang uri ng gamit ng lupa at ang antas ng paggamit ng lupa, at iba pang datos o impormasyong kinakailangan para maisakatuparan ang mga layunin ng Batas na ito.

Para sa layunin ng pagpaplano, ang Housing and Urban Development Coordinating Council ay magbibigay sa bawat lokal na pamahalaan ng sipi ng imbentaryo na rerebisahin tuwing ikatlong (3) taon.

Seksyon 8. Pagtukoy sa mga Lugar para sa Pampamayanang Pabahay - Pagkatapos ng imbentaryo, tutukuyin ng mga pamahalaang lokal, sa pakikipag-ugnayan sa National Housing Authority, Housing and Land Use Regulatory Board, National Mapping Resource Information Authority at Land Management Bureau, ang mga lupain para sa pampamayanang pabahay at lugar ng relokasyon para sa pangmadalian at panghinaharap na pangangailangan ng mga kapuspalad at walang tahanan sa mga urbanisadong lugar, na isinasaalang-alang ang antas ng kahandaan ng mga pangunahing serbisyo at pasilidad, ang kanilang pagpunta at pagiging malapit sa mga lugar ng hanapbuhay at iba pang oportunidad na pangkabuhayan, at ang aktwal na bilang ng mga nakatalang benepisyaryo.

Ang mga lupain ng pamahalaan sa ilalim ng talata (b) ng sinundang seksyon na hindi ginagamit sa layuning pinaglaanan niyon sa loob ng sampung (10) taon simula sa pagkakabisa ng Batas na ito at tinukoy na angkop para sa pampamayanang pabahay, ay dagliang ililipat sa National Housing Authority sang-ayon sa pagpapatibay ng Pangulo ng Pilipinas o ng kinauukulang pamahalaang lokal, kung alin ang nararapat, para sa karampatang disposisyon alinsunod sa Batas na ito.

Seksyon 9. Mga Prayoridad sa Pagkuha ng Lupa. - Ang mga lupain para sa pampamayanang pabahay ay makukuha sa sumusunod na kaayusan:
(a) Iyong ari ng Pamahalaan o alinman sa mga bahagi, sangay, o ahensya nito, kasama ang mga korporasyong ari at kontrolado ng pamahalaan at mga subsidiyaryo niyon;
(b) Mga lupaing bayan na maaaring ilipat ang pagmamay-ari;
(c) Mga di-nakatala o inabandona at nakatiwangwang na lupain;
(d) Iyong sakop ng mga idineklarang lugar para sa Pangunahing Pagpapaunlad, Programa sa Pagpapabuting Pangsona at Programa sa Pagpapabuti ng mga Lugar ng Iskwater at Relokasyon na hindi pa nakukuha;
(e) Mga lugar ng Bagong Lipunan Improvement of Sites and Services o BLISS na hindi pa nakukuha; at
(f) Mga lupaing ari ng pribado. Kung saan ang pagpapaunlad sa mismong lugar ay mapapatunayang mas praktikal at kapaki-pakinabang sa mga benepisyaryo, ang mga prayoridad na binabanggit sa Seksyong ito ay hindi mailalapat. Ang mga pamahalaang lokal ay magbibigay ng prayoridad sa pananalapi sa pagdebelop sa mga lupain ng pamahalaan.

Seksyon 10. Mga Pamamaraan ng Pagkuha ng Lupa. - Ang mga pamamaraan ng pagkuha ng mga lupain para sa mga layunin ng Batas na ito ay kabibilangan, una sa lahat, ng pampamayanang pagsasangla (community mortgage), palitan ng lupa, pagtitipon at konsolidasyon ng lupa, pagbabangko ng lupa, donasyon sa Pamahalaan, pinag-usapang bilihan at ekspropriyasyon. Sa pasubali, gayunman, Na ang ekspropriyasyon ay isasagawa lamang kapag ang iba pang pamamaraan ng pagkuha ay naisagawa na. Sa pasubali pa, Na kung ang ekspropriyasyon ay isinagawa, ang mga parsela ng lupa ng mga may-ari ng maliit na ari-arian ay hindi masasaklaw ng Batas na ito. Sa pangwakas ay may pasubali, Na ang inabandonang ari-arian, ayon sa kahulugan dito, ay muling ibabalik at isasauli sa Estado sa isang pamamaraan na kahalintulad ng pamamaraang itinatakda sa Tuntunin 91 ng Mga Tuntunin ng Hukuman (Rules of Court).

Para sa layunin ng pampamayanang pabahay, ang mga ari-ariang ari at naremata ng pamahalaan ay kukunin ng mga pamahalaang lokal, o ng National Housing Authority pangunahin sa pamamagitan ng pinag-usapang bilihan: Sa pasubali, Na ang mga kwalipikadong benepisyaryo na aktwal na umookupa sa lupa ay pagkakalooban ng karapatang unang tumanggi.

Seksyon 11. Ekspropriyasyon ng mga Nakatiwangwang na Lupain - Ang lahat ng nakatiwangwang na lupain sa mga lunsod at mala-lunsod na lugar, ayon sa kahulugan at tinukoy alinsunod sa Batas na ito, ay isasailalim sa ekspropriyasyon at magiging bahagi ng lupaing bayan. Ang mga lupaing ito ay ipamamahagi o gagamitin ng Pamahalaan para sa mga layuning umaalinsunod sa kanilang mga planong gamit. Ang mga hakbangin para sa ekspropriyasyon ay isasagawa kapag, pagkalipas ng isang (1) taon kasunod ng pagkatanggap ng notisya ng pagkuha, ang may-ari ay nabigong magsagawa ng mga mehora ayon sa kahulugan sa Seksiyon 3(f) nito, maliban sa mga kalamidad, at iba pang di-inaasahang pangyayari. Hindi saklaw ng tadhanang ito, gayunman, ang mga lupaing residensyal, na hawak ng mga may-ari ng maliliit na ari-arian o iyong ang pagmamay-ari ay sumasailalim sa nakabimbing litigasyon sa hukuman.

Seksyon 12. Pamamahagi ng mga Lupain para sa Pampamayanang Pabahay. - Ang National Housing Authority, kapag nauukol sa mga lupaing ari ng Pambansang Pamahalaan, at ang mga pamahalaang lokal, kapag nauukol sa iba pang lupain sa loob ng kani-kanilang lokalidad, ay makikipag-ugnayan sa isa't isa upang magbuo at maghain ng iba't ibang alternatibong plano para sa pamamahagi ng mga lupain sa mga benepisyaryo ng Programa. Ang mga plano ay hindi limitado sa mga saklaw ng paglilipat ng pagmamay-ari sa simpleng bayaran subalit sasaklaw sa pag-upa, na may alternatibong bumili, legal na karapatang makinabang (usufruct) o iba pang modipikasyon na sa pananaw ng pamahalaang lokal o ng National Housing Authority ay pinakaangkop sa pagsasakatuparan ng mga layunin ng Batas na ito.

Alinsunod sa tadhanang ito, ang isang plano para sa pampublikong paupahang pabahay ay maaaring pagtibayin.

Seksyon 13. Pagtaya ng Halaga ng mga Lupain para sa Pampamayanang Pabahay. - Ang pantay na panuntunan sa pagtaya ng halaga ng lupa para sa pampamayanang pabahay ay itatakda ng Department of Finance batay sa halaga sa merkado na nakasaad sa halagahang pangsona, o kung wala ito, sa pinakahuling deklarasyon ng buwis para sa ari-ariang di-natitinag. Para sa mga lugar na okupado na ng mga kwalipikadong benepisyaryo ng Programa, isasama ng Department of Finance sa pagtaya ng halaga ang dahop na kalagayan ng lupa na sinertipikahan ng pamahalaang lokal o ng National Housing Authority.

Seksyon 14. Mga Limitasyon sa Pamamahagi ng mga Lupain para sa Pampamayanang Pabahay. - Walang ano mang lupa para sa pampamayanang pabahay, kasama na ang mga mehora o karapatan nito, ang maaaring ipagbili, ilipat ang pagmamay-ari, patawan ng mga singilin o paupahan ng sinumang benepisyaryo ng Programang ito maliban sa mga kwalipikadong benepisyaryo ng Programa na tinukoy ng kinauukulang ahensya ng pamahalaan.
Sakaling ilegal na ipagbili, ilipat, o di kaya ay ipamahagi ng benepisyaryo ang kanyang lote o anumang karapatan dito, ang transaksyon ay mapapawalang-bisa. Siya ay mawawalan din ng kanyang karapatan sa lupa, mababalewala ang kabuuang hulog na nabayaran na para dito, at hindi makikinabang sa mga benepisyo sa ilalim ng Batas na ito sa loob ng sampung (10) taon magmula sa petsa ng paglabag.
Sakaling mamatay ang benepisyaryo bago ipagkaloob sa kanya ang lubos na pagmamay-ari sa lupa, ang paglilipat sa kanyang mga tagapagmana ay magaganap lamang matapos na kanilang akuin ang kanyang natitirang mga bayarin. Kapag nabigo ng mga tagapagmana na akuin ang nasabing mga bayarin, ang lupa ay babalik sa pagmamay-ari ng Pamahalaan para ipamahagi alinsunod sa Batas na ito.

ARTIKULO V
PAMPAMAYANANG PABAHAY

Seksyon 15. Patakaran. - Ang pampamayanang pabahay, ayon sa kahulugan sa Seksiyon 3 nito, ay magiging pangunahing pamamaraan sa pagkakaloob ng tirahan sa mga kapuspalad at walang tahanan. Gayunman, kung ang kasunduan sa pagmamay-ari sa isang partikular na programa ng pampamayanang pabahay ay may uring pagpapaupa o legal na karapatang makinabang, ito ay magiging pansamantala at ang mga benepisyaryo ay dapat hikayating magsarili mula sa Programa sa loob ng itinakdang panahon, na tutukuyin ng kinauukulang tagapagpatupad na ahensya.

Seksyon 16. Mga Panukatan sa Pagpili para sa mga Benepisyaryo ng Programa sa Pampamayanang Pabahay. - Para magkaroon ng karapatan para sa programa ng pampamayanang pabahay, ang isang benepisyaryo ay kailangang:
a) Isang mamamayang Filipino;
b) Isang kapuspalad at walang tahanang mamamayan, ayon sa kahulugan sa Seksyon 3 ng batas na ito;
c) Hindi nagmamay-ari ng alinmang ari-ariang di-natitinag maging sa mga lunsod o mala-lunsod na mga lugar; at
d) Hindi isang propesyonal na iskwater o kabilang sa mga sindikato ng iskwater.

Seksyon 17. Pagpapatala ng mga Benepisyaryo ng Pampamayanang Pabahay. - Ang Housing and Urban Development Coordinating Council, sa pakikipag-ugnayan sa mga pamahalaang lokal, ay bubuo ng isang sistema para sa pagpapatala ng mga kwalipikadong benepisyaryo ng Programa alinsunod sa Balangkas. Ang mga pamahalaang lokal, sa loob ng isang (1) taon simula sa pagkakabisa ng Batas na ito, ay tutukuyin at itatala ang lahat ng benepisyaryo sa kani-kanilang mga lokalidad.

Seksyon 18. Pagtatayo ng Balanseng Pabahay. - Ang Programa ay kabibilangan ng isang sistema na tutukuyin sa plano ng Balangkas kung saan ang mga debeloper ng mga panukalang subdibisyon ay kakailanganing magdebelop ng isang lugar para sa pampamayanang pabahay na katumbas ng dalawampung bahagdan (20%) ng kabuuang sukat ng lupa ng subdibisyon o ng kabuuang halaga ng proyektong subdibisyon, sa opsyon ng debeloper, sa loob din ng naturang lunsod o bayan, kung maaari, at alinsunod sa pamantayang itinakda ng Housing and Land Use Regulatory Board at ng iba pang umiiral na batas. Ang pagtatayo ng balanseng pabahay na itinatakda rito ay maaari ding isagawa ng mga kinauukulang debeloper sa alinman sa mga sumusunod na paraan:
a) Pagtatayo ng bagong pananahanan;
b) Pagpapabuti ng mga lugar ng iskwater at pagbabagong-anyo ng mga lugar para sa pangunahing pagpapaunlad sa pamamagitan ng mga programa sa pagpapabuting pangsona o programa sa pagpapabuti ng mga lugar ng iskwater at relokasyon;
c) Mga sosyohang proyekto kasama ang alinman sa mga pamahalaang lokal o alinman sa mga ahensya sa pabahay; o
d) Paglahok sa Programa sa Pampamayanang Pagsasangla (Community Mortgage Program).

Seksyon 19. Mga Insentibo para sa National Housing Authority. - Ang National Housing Authority, bilang pangunahing ahensya ng pamahalaan na namamahala sa pagkakaloob ng pabahay sa mga kapuspalad at walang tirahan, ay hindi saklaw ng pagbabayad ng lahat ng bayarin at ng anumang uri ng singilin, maging ito ay lokal o nasyonal, katulad ng mga buwis sa kita at ari-ariang di-natitinag. Ang lahat ng mga kasulatan o kasunduan na pinagtibay ng at pabor sa National Housing Authority ay hindi rin saklaw ng pagbabayad ng buwis sa selyo dokumentaryo at mga bayarin sa pagpapatala, kabilang ang mga bayaring kinakailangan para sa pagpapalabas ng mga titulo ng lupa.

Seksyon 20. Mga Insentibo para sa Pribadong Sektor na Lumalahok sa Pampamayanang Pabahay. - Para mahikayat ang higit na aktibong pakikilahok ng pribadong sektor sa pampamayanang pabahay at higit pang mapababa ang halaga ng mga pabahay para sa kapakanan ng mga kapuspalad at walang tahanan, ang mga sumusunod na insentibo ay ipagkakaloob sa pribadong sektor:
a) Pagbabawas at pagpapadali ng mga kinakailangan para sa kwalipikasyon at akreditasyon para sa mga kalahok na pribadong debeloper;
b) Pagbuo ng one-stop offices sa iba't ibang rehiyon ng bansa para sa pagpoproseso ng pagpapatibay at pagpapalabas ng mga clearance, permit at lisensya: Sa pasubali, Na ang mga clearance, permit at lisensya ay ipalalabas sa loob ng siyamnapung (90) araw magmula sa petsa ng pagsusumite ng lahat ng mga kinakailangan ng mga kalahok na pribadong debeloper;
c) Pagpapadali ng mga pamamaraan sa pagpopondo; at
d) Eksemsyon sa pagbabayad ng mga sumusunod:
1) Mga buwis sa kita (income tax) na kaugnay ng proyekyo;
2) Buwis sa tubo ng kapital (Capital gains tax) para sa mga bagong lupa na ginamit para sa proyekto;
3) Buwis na halagang-dagdag (Value-added tax) para sa kinauukulang kontratista ng proyekto;
4) Buwis sa paglilipat (Transfer tax) para sa mga bago at natapos na proyekto; at
5) Buwis sa donasyon (Donor's tax) para sa mga lupaing sinertipikahan ng mga pamahalaang lokal na ipinagkaloob para sa mga layunin ng pampamayanang pabahay.

Sa pasubali, Na sa sandaling mag-aplay ng eksemsyon, isang pataw sa titulo ng lupa (lien) ang itatala ng Register of Deeds:

Sa pasubali pa, Na ang plano para sa pampamayanang pabahay ay napagtibay na ng mga kinauukulang ahensya ng pamahalaan: Sa pasubaling pangwakas, Na lahat ng mga matitipid sa bisa ng tadhanang ito ay titipunin pabor sa mga benepisyaryo alinsunod sa mga patakaran sa pagpapatupad na ipalalabas ng Housing and Urban Development Coordinating Council.

Ang mga kaukulang alituntunin sa pagpapatupad ay ihahanda ng Department of Finance, sa pakikipagkonsultasyon sa Housing and Urban Development Coordinating Council, para sa wastong pagpapatupad ng mga eksemsyon sa buwis na binabanggit sa seksyong ito sa loob ng isang (1) taon matapos ang pagpapatibay ng Batas na ito. Ang mga may-ari ng mga ari-arian na kusang-loob na maglalaan ng mga lugar ng relokasyon para sa mga ilegal na umookupa sa kanilang mga lupain ay pagkakalooban ng kabawasan sa buwis na katumbas ng aktwal na di-mababawing mga gastusin na ginugol sa relokasyon, alinsunod sa mga patakaran sa pagpapatupad na magkasanib na ipalalabas ng Housing and Urban Development Coordinating Council at ng Department of Finance.

Seksyon 21. Mga Pangunahing Serbisyo. - Ang pampamayanang pabahay o mga lugar ng relokasyon ay paglalaanan ng pamahalaang lokal o ng National Housing Authority sa pakikipagtulungan ng mga pribadong debeloper at ng mga kinauukulang ahensya na mayroong sumusunod na mga pangunahing serbisyo at pasilidad:
a) Maiinom na tubig;
b) Kuryente at elektrisidad at isang sapat na sistema ng pamamahagi ng kuryente;
c) Mga pasilidad ng alkantrilya at maayos at sapat na sistema ng pagtatapon ng solidong basura; at
d) Daanan patungo sa mga pangunahing lansangan at mga pasilidad ng transportasyon.

Ang paglalaan ng iba pang serbisyo at pasilidad kagaya ng kalusugan, edukasyon, komunikasyon, seguridad, libangan, kaginhawahan at kapakanan ay ipaplano at bibigyan ng pangunahing pansin para sa pagpapatupad ng pamahalaang lokal at ng mga kinauukulang ahensya sa pakikipagtulungan ng pribadong sektor at ng mismong mga benepisyaryo.

Titiyakin ng pamahalaang lokal, sa pakikipag-ugnayan sa mga kinauukulang ahensya ng pamahalaan, na ang mga pangunahing serbisyong ito ay mailalaan sa pinakamurang halaga, at magtatakda ng mekanismo para pag-ugnayin ang pagsasagawa ng mga plano, layunin at gawain ng ibang ahensya ng pamahalaan na may kinalaman sa paglalaan ng mga pangunahing serbisyo sa mga proyektong pabahay.

Seksyon 22. Bahaging Pangkabuhayan. - Hanggang sa antas na makakaya, ang pampamayanang pabahay at mga proyektong panrelokasyon ay dapat ilagay malapit sa mga lugar na madali ang mga oportunidad sa trabaho. Ang mga ahensya ng pamahalaan na may kinalaman sa pagpapaunlad ng mga programang pangkabuhayan at pagkakaloob ng mga pautang pangkabuhayan ay magbibigay ng pangunahing pansin sa mga benepisyaryo ng Programa.

Seksyon 23. Pakikilahok ng mga Benepisyaryo. - Ang mga pamahalaang lokal, sa pakikipag-ugnayan sa Presidential Commission for the Urban Poor at sa mga kinauukulang ahensya ng pamahalaan, ay magbibigay sa mga benepisyaryo ng Programa o sa kanilang mga itinalagang kinatawan ng pagkakataon na mapakinggan at makilahok sa proseso ng pagbuo ng desisyon hinggil sa mga bagay na sumasaklaw sa pangangalaga at pagsusulong ng kanilang mga lehitimong pangkalahatang kapakanan kasama na ang mga naaangkop na dokumentasyon at mekanismo ng balik-ulat. Sila ay dapat ding hikayating mag-organisa at magsagawa ng mga sariling-sikap na kooperatibang pabahay at iba pang pangkabuhayang gawain. Sila ay tutulong sa Pamahalaan sa pagpigil sa pagpasok ng mga propesyonal na iskwater at mga kaanib ng sindikato ng iskwater sa kanilang mga pamayanan.

Sa mga pagkakataong ang mga apektadong benepisyaryo ay nabigong mag-organisa o magbuo ng isang alyansa sa loob ng sapat na panahon bago ang pagpapatupad ng programa o mga proyekto na makakaapekto sa kanila, ang konsultasyon ng tagapagpatupad na ahensya at ng mga apektadong benepisyaryo ay isasagawa sa tulong ng Presidential Commission for the Urban Poor at ng kinauukulang di-pampamahalaang organisasyon.

Seksyon 24. Konsultasyon sa Pribadong Sektor. - Ang mga oportunidad para sa sapat na konsultasyon ay ipagkakaloob sa pribadong sektor na kalahok sa proyekto ng pampamayanang pabahay alinsunod sa Batas na ito.

ARTIKULO VI
MGA LUGAR PARA SA PANGUNAHING PAGPAPAUNLAD, PROGRAMA PARA SA PAGPAPABUTING PANSONA AT PROGRAMA PARA SA PAGPAPABUTI NG MGA LUGAR NG ISKWATER AT RELOKASYON

Seksyon 25. Mga Benepisyo. - Bilang karagdagan sa mga benepisyo na itinatadhana sa ilalim ng mga umiiral na batas at mga kaugnay na kautusan sa mga umookupa ng mga lugar para sa pangunahing pagpapaunlad, programa sa pagpapabuting pansona at programa sa pagpapabuti ng mga lugar ng iskwater at relokasyon, ang nasabing mga okupante ay magkakaroon ng karapatang magkaroon ng prayoridad sa lahat ng proyekto ng pamahalaan na pasisimulan alinsunod sa Batas na ito. Sila ay may karapatan din sa mga sumusunod na pantulong na serbisyo:
(a) Pagsukat at pagtititulo ng lupa sa mababang halaga;
(b) Pinaluwag na mga kondisyon sa mga pasilidad ng pautang at mga pautang sa pabahay at isandaang bahagdan (100%) na bawas sa buwis sa kita ng bawat mamimili ng bahay sa lahat ng bayad sa interes na ginawa sa mga dokumentadong utang na ginugol para sa konstruksyon o pagbili ng tirahan ng mamimili ng bahay.
(c) Eksemsyon sa pagbabayad ng buwis sa selyong dokumentaryo, bayad sa pagpapatala, at iba pang mga bayarin para sa pagpapalabas ng mga titulo ng lupa;
(d) Mga pangunahing serbisyo na itinatadhana sa Seksiyon 21 ng Batas na ito; at
(e) Iba pang mga benepisyo na maaaring ipagkaloob mula sa pagpapatupad ng Batas na ito.

ARTIKULO VII
PAGPAPANIBAGONG-ANYO NG KALUNSURAN AT RELOKASYON

Seksyon 26. Pagpapanibagong-anyo ng Kalunsuran at Relokasyon. - Ito ay kabibilangan ng rehabilitasyon at pagpapaunlad ng mga dahop at magugulong lugar at ng relokasyon ng mga benepisyaryo ng Programa alinsunod sa mga tadhana ng Batas na ito. Ang pagdebelop sa mismong lugar ay ipatutupad, kung maaari, upang matiyak ang minimum na pagkilos ng mga okupante ng mga dahop na lupain at lugar ng mga iskwater. Ang relokasyon ng mga benepisyaryo ng Programa mula sa mga lugar na kanilang inookupahan ay isasagawa lamang kung ang pagdebelop sa mismong lugar ay hindi maaaring maisakatuparan at matapos ang pagtupad sa mga alituntunin na itinatakda sa Seksyon 28 ng Batas na ito.

Seksyon 27. Hakbang Laban sa mga Propesyonal na Iskwater at mga Sindikato ng Iskwater. - Ang mga pamahalaang lokal, sa pakikipagtulungan ng Philippine National Police, Presidential Commission for the Urban Poor (PCUP), at ng akreditado-ng-PCUP na organisasyon ng mga maralitang lunsod sa lugar, ay magpapatibay ng mga hakbangin upang matukoy at epektibong mapigil ang masasama at ilegal na gawain ng mga propesyonal na iskwater at mga sindikato ng iskwater, na tinutukoy dito.

Ang sinumang tao o grupo na tinukoy na katulad nito ay madaliang paaalisin at ang kanilang tirahan o istraktura ay gigibain, at sila ay aalisan ng karapatan na makinabang sa mga benepisyo ng Programa. Ang isang pinuno ng bayan na pumapayag o kumukunsinti sa paggawa ng mga nabanggit na mga gawain ay parurusahan alinsunod sa mga umiiral na batas. Para sa mga layunin ng Batas na ito, ang mga propesyonal na iskwater o mga kaanib ng sindikato ng iskwater ay papatawan ng parusang anim (6) na taong pagkabilanggo o multa na hindi bababa sa animnapung libong piso (P 60,000) subalit hindi lalampas sa isandaang libong piso (P 100,000), o pareho, sang-ayon sa kapasyahan ng hukuman.

Seksyon 28. Ebiksyon at Demolisyon. - Ang ebiksyon o demolisyon bilang isang patakaran ay hindi pinapayagan. Gayunman, maaaring pahintulutan ang ebiksyon o demolisyon sa ilalim ng mga sumusunod na pagkakataon:
(a) Kapag naninirahan ang mga tao o mga pangkat sa mga pook na mapanganib, gaya ng mga estero, riles ng tren, mga tapunan ng basura, mga tabing ilog, mga dalampasigan, mga daanan ng tubig, at ibang mga pook-publiko tulad ng mga bangketa, mga kalsada, mga parke, at mga palaruan;
(b) Kapag isasagawa na ang mga proyektong imprastraktura ng pamahalaan na may pondong magugugol; at
(c) Kung may utos mula sa korte para sa ebiksyon at demolisyon.
Sa pagsasagawa ng mga kautusan para sa ebiksyon o demolisyon na kinasasangkutan ng mga mamamayang kapuspalad at walang tirahan, ipinag-uutos ang mga sumusunod: (1) Notisya sa mga apektadong tao o grupo na hindi bababa sa tatlumpung (30) araw bago ang petsa ng pagpapaalis o pagpapagiba;
(2) Sapat na konsultasyon tungkol sa relokasyon sa mga itinalagang kinatawan ng mga pamilyang ililipat at sa mga apektadong pamayanan sa mga lugar na paglilipatan sa kanila;
(3) Pagharap ng mga pinuno ng pamahalaang lokal o kanilang mga kinatawan sa panahon ng pagpapaalis at pagpapagiba;
(4) Wastong pagtukoy sa lahat ng taong makikibahagi sa pagpapagiba;
(5) Pagpapatupad ng pagpapaalis at pagpapagiba tuwing pangkaraniwang oras ng trabaho lamang mula Lunes hanggang Biyernes at tuwing may magandang panahon, maliban kung ang mga apektadong pamilya ay pumapayag sa ibang kondisyon;
(6) Hindi gagamit ng malalaking makinarya para sa paggiba maliban sa mga istraktura na permanente at yari sa mga kongkretong materyales;
(7) Wastong uniporme para sa mga kasapi ng Philippine National Police na ookupa sa unang hanay ng magpagpapatupad ng batas at susunod sa wastong pamamaraan ng pagkontrol sa kaguluhan; at
(8) Sapat na relokasyon, maging pansamantala o pangmatagalan: Sa pasubali, gayunman, na sa mga pagkakataon ng pagpapaalis o pagpapagiba alinsunod sa isang kautusan ng hukuman na sumasaklaw sa mga kapuspalad at walang tahanang mamamayan, ang relokasyon ay isasagawa ng kinauukulang pamahalaang lokal at ng National Housing Authority sa tulong ng ibang ahensya ng pamahalaan sa loob ng apatnapu't limang (45) araw mula sa pagkakapatanggap ng notisya ng pinal na hatol ng hukuman, pagkatapos ng panahong ito ang nasabing kautusan ay ipatutupad: Sa pasubali pa, Na kung sakaling ang relokasyon ay hindi maaaring maisakatuparan sa loob ng nasabing panahon, pagkakalooban ng tulong pananalapi na nagkakahalaga ng katumbas ng animnapung (60) araw ng umiiral na pinakamababang arawang suweldo ang mga apektadong pamilya ng kinauukulang pamahalaang lokal. Ang Department of Interior and Local Government at Housing and Urban Development Coordinating Council ay magpapalabas ng mga kinakailangang tuntunin at patakaran para maipatupad ang itinatadhana sa itaas.

Seksyon 29. Relokasyon. - Sa loob ng dalawang (2) taon simula sa pagkakabisa ng Batas na ito, ang mga pamahalaang lokal, sa pakikipag-ugnayan sa National Housing Authority, ay magpapatupad ng relokasyon ng mga taong naninirahan sa mga lugar na mapanganib kagaya ng mga estero, riles ng tren, tambakan ng basura, tabing-ilog, dalampasigan, daang-tubig, at sa iba pang pampublikong lugar katulad ng mga bangketa, lansangan, liwasan at palaruan. Ang pamahalaang lokal, sa pakikipag-ugnayan sa National Housing Authority, ay maglalaan ng mga lugar para sa relokasyon na may mga pangunahing serbisyo at pasilidad at pagkakaroon ng trabaho at mga oportunidad na pangkabuhayan na sasapat upang matugunan ang mga pangunahing pangangailangan ng mga apektadong pamilya.

Seksyon 30. Pagbabawal sa mga Bagong Ilegal na Istraktura. - Labag sa batas sa sinumang tao ang magtayo ng anumang istraktura sa mga lugar na nabanggit sa sinundang seksyon. Pagkaraang magkabisa ng Batas na ito, ang mga pamahalaang pambarangay, pambayan o panglunsod ay pipigil sa pagtatayo ng anumang uri ng ilegal na tirahan o istraktura sa loob ng kani-kanilang lokalidad. Ang pinuno ng alinmang pamahalaang lokal na pumapayag, kumukunsinti o di kaya ay pinababayaan ang konstruksyon ng anumang istraktura ng labag sa seksyong ito ay mananagot sa mga parusang administratibo sa ilalim ng mga umiiral na batas at sa mga kaparusahang itinatadhana sa Batas na ito.

ARTIKULO VIII
PROGRAMA SA PAMPAMAYANANG PAGSASANGLA

Seksyon 31. Kahulugan. - Ang Programa sa Pampamayanang Pagsasangla [Community Mortgage Program (CMP)] ay isang programa ng pagtustos sa sangla (mortgage financing) ng National Home Mortgage Finance Corporation na tumutulong sa mga legal na inorganisang asosasyon ng mga kapuspalad at walang tahanan na makabili at makapagdebelop ng isang bahagi ng lupa sa ilalim ng konsepto ng pagmamay-aring pangkomunidad. Ang pangunahing layunin ng programa ay matulungan ang mga residente ng mga dahop at maralitang lugar na magmay-ari sa mga loteng kanilang inookupahan, o kung saan nila mapiling mailipat, at pagkatapos ay mapabuti ang kanilang kapitbahayan at mga tahanan sa abot ng kanilang makakaya.

Seksyon 32. Mga Insentibo. - Para mahikayat ang mas malawak na pagpapatupad nito, ang mga kalahok sa CMP ay pagkakalooban ng mga sumusunod na mga karapatan at insentibo:
(a) Ang mga korporasyong ari o kontrolado ng pamahalaan at ng mga pamahalaang lokal, ay maaaring mamahagi ng kanilang mga nakatiwangwang na lupain na naaangkop para sa pampamayanang pabahay sa ilalim ng CMP sa pamamagitan ng pinag-usapang bentahan sa mga presyong batay sa halaga ng pagkakuha kasama na ang mga pataw na halaga;
(b) Ang mga ari-ariang naipagbili sa ilalim ng CMP ay hindi masasaklaw ng buwis sa tubo ng kapital (capital gains tax);
(c) Ang mga benepisyaryo sa ilalim ng CMP ay hindi paalisin o babawian ng pagmamay-ari ng kanilang mga lupain o mga mehora maliban kung sila ay may mga utang sa pagbabayad ng buwanang hulog sa loob ng tatlong (3) buwan.

Seksyon 33. Pag-oorganisa ng mga Benepisyaryo. - Magiging responsibilidad ng mga benepisyaryo ng Programa ang kanilang pag-oorganisa ng mga samahan upang mapangasiwaan ang kanilang mga subdibisyon o mga lugar ng tirahan, upang maseguro ang mga pautang sa pabahay sa ilalim ng umiiral na “Community Mortgage Program� at iba pang mga proyektong kapaki-pakinabang sa kanila. Napapailalim sa mga alituntunin at mga patakarang ipahahayag ng National Home Mortgage Finance Corporation, maaaring sama-samang magkamit at magmay-ari ng mga lupang nasasaklaw ng Programang ito ang mga samahang naorganisa alinsunod sa Batas na ito. Kung hindi makabuo ng isang samahan ang mga benepisyaryo sa pamamagitan at sa kanilang mga sarili mismo, magpapasimula ang National Home Mortgage Finance Corporation ng pag-oorganisa sa mga nabanggit nang may Pakikipag-ugnayan sa Presidential Commission for the Urban Poor (PCUP) at sa kinauukulang mga pamahalaang lokal. Walang sinumang tao na hindi tunay na residente ng lugar ang magiging kasapi o opisyal ng ganitong samahan.

ARTIKULO IX
MGA KAUGNAY NA ISTRATEHIYA

Seksyon 34. Pagsusulong sa mga Katutubong Kagamitan at Teknolohiya sa Pabahay. - Ang mga pamahalaang lokal, sa pakikipagtulungan ng National Housing Authority, Technology and Livelihood Resource Center, at iba pang kinauukulang mga ahensya, ay magsusulong sa produksyon at paggamit ng mga katutubo, alternatibo, at mababang-halagang mga kagamitang pangkonstruksyon at mga teknolohiya para sa pampamayanang pabahay.

Seksyon 35. Sistema ng Transportasyon. - Ang mga pamahalaang lokal, sa pakikipag-ugnayan sa Departments of Transportation and Communications, Budget and Management, Trade and Industry, Finance, at Public Works and Highways, ang Home Insurance Guaranty Corporation, at iba pang kinauukulang mga ahensya, ay magbubuo ng isang uri ng mekanismo kasama na ang mga insentibo sa pribadong sektor upang ang isang makatuturang sistema ng transportasyon ay mapasimulan at mapaunlad sa mga urbanisadong lugar. Ito rin ay magbabalangkas ng mga pamantayan na naglalayong maisakatuparan ang mga layuning ito:
(a) Maayos na takbo ng trapiko;
(b) Kaligtasan at kaginhawahan sa paglalakbay;
(c) Minimum na paggamit ng mga espasyo ng lupa;
(d) Minimum na pinsala sa pisikal na kapaligiran; at
(e) Sapat at makabuluhang serbisyong pantransportasyon sa mga tao at kalakal sa mababang halaga.

Seksyon 36. Balanseng Pangkapaligiran. - Ang mga pamahalaang lokal ay makikipag-ugnayan sa Department of Environment and Natural Resources sa paggawa ng mga hakbang upang maiplano at maregula ang mga gawaing panglunsod para sa konserbasyon at pangangalaga ng mga mahahalaga, di-pangkaraniwan at sensitibong sistemang pangkapaligiran, mga kaayaayang tanawin, mga lugar na pangkultura at iba pang mga lugar na likas-yaman. Upang maisagawa ang pagpapatupad ng gampaning ito nang mas epektibo, ang aktibong pakikilahok ng mga mamamayan sa rehabilitasyon at sa proseso ng paggawa ng desisyon ay dapat na isulong at mahikayat. Ang mga pamahalaang lokal ay magrerekomenda sa Environmental Management Bureau ng madaliang pagpapasara sa mga planta, minahan, kompanya ng transportasyon na napapatunayang nagdudulot ng matinding polusyon.

Seksyon 37. Mga Galaw ng Populasyon. - Magtatatag ang mga pamahalaang lokal ng isang epektibong mekanismo, kabalikat ang naaangkop na mga ahensiyang gaya ng Population Commission, ng National Economic and Development Authority, at ng National Statistics Office, upang masundan ang mga kalakaran sa mga pagkilos ng populasyon mula sa lalawigan patungong lunsod, mula lunsod patungong lunsod, at mula lunsod patungong lalawigan. Tutukuyin nila ang mga hakbang na siyang makaiimpluwensiya sa mga ganitong uri ng mga pagkilos upang makamit ang pagkabalanse sa pagitan ng mga kakayahang pangkalunsuran at ng populasyon, upang matuon ang nararapat na mga bahagi ng populasyon sa mga lugar na kung saan ay maaari silang magkaroon ng daan sa mga pagkakataong mapagbuti ang kanilang mga pamumuhay, at upang makatulong sila sa pambansang paglago at magrekomenda ng panukalang batas sa kongreso, kung kinakailangan.
Magkakaloob din ang Population Commission, ang National Economic and Development Authority, at ang National Statistics Office ng paunang impormasyon sa mga tagapagplano ng pamahalaang pambansa at lokal tungkol sa mga inaasahan at sa kahihinatnang nibel ng mga serbisyo kailangan sa partikular na mga lugar sa kalunsuran at sa maaaring gawing lunsod. Mapapabilang sa mga serbisyong ito ang mga sistema ng maagang babala tungkol sa inaasahang suliranin sa isang partikular na lugar sa kalunsuran dala ng mga paglaki ng populasyon, mga pagliit, mga pagbabago sa balangkas ng edad.

Seksyon 38. Pagsasandigang Kalunsuran-Kanayunan. - Upang mapababa ang paglipat mula sa kanayunan patungo sa kalunsuran at maisulong ang desentralisasyong panglunsod, ang mga pamahalaang lokal ay makikipag-ugnayan sa National Economic Development Authority at sa ibang mga ahensya ng pamahalaan sa pagbalangkas ng mga programa sa pambansang pagpapaunlad na makapagpapasigla sa paglaki ng ekonomiya at magsusulong sa panlipunan at pangkabuhayang pag-unlad sa kanayunan.

ARTIKULO X
PAGPAPATUPAD NG PROGRAMA

Seksyon 39. Gampanin ng mga Pamahalaang Lokal. - Ang mga pamahalaang lokal ay aatangan ng katungkulan sa pagpapatupad ng Batas na ito sa kani-kanilang lokalidad, sa pakikipag-ugnayan sa Housing and Urban Development Coordinating Council, mga pambansang ahensya ng pabahay, Presidential Commission for the Urban Poor, pribadong sektor at iba pang di-pampamahalaang organisasyon. Sila ay maghahanda ng isang komprehensibong plano sa paggamit ng lupa para sa kani-kanilang lokalidad alinsunod sa mga tadhana ng Batas na ito.

Seksyon 40. Gampanin ng mga Ahensya ng Pamahalaan sa Pabahay. - Bilang karagdagan sa kani-kanilang mga umiiral na kapangyarihan at gampanin, at iyong mga itinatadhana ng Batas na ito, ang mga ahensiya sa pabahay na binabanggit sa ilalim nito ay magsasagawa ng mga sumusunod:
(a) Ang Housing and Urban Development Coordinating Council, sa pamamagitan ng mga pangunahing ahensya sa pabahay, ay magbibigay sa mga pamahalaang lokal ng kinakailangang tulong katulad ng:
(1) Pagbalangkas ng mga pamantayan at panuntunan gayundin ang pagkakaloob ng tulong teknikal sa paghahanda ng mga planong pambayan at sa paggamit ng lupa;
(2) Sa pakikipag-ugnayan sa National Economic and Development Authority at National Statistics Office, magbigay ng mga datos at impormasyon para sa paunang pagpaplano ng mga pamahalaang lokal sa kanilang mga lugar, partikular sa mga pagtaya hinggil sa populasyon at mga pagbabago sa pag-unlad sa kanilang mga lokalidad at sa mga katugmang programa sa negosyo na kinakailangan para makapaglaan ng mga naaangkop na uri at antas ng imprastraktura, pasilidad, serbisyo at mga huwaran sa paggamit ng lupa; at
(3) Tulong sa pagkakaroon ng pondo at iba pang mapagkukunang-yaman na kailangan sa pagpapaunlad ng kalunsuran at mga programa sa pabahay sa kanilang mga lugar na nasasakupan.
(b) Ang National Housing Authority, sa kahilingan ng mga pamahalaang lokal, ay magkakaloob ng teknikal at iba pang uri ng tulong sa pagpapatupad ng kani-kanilang mga programa sa pagpapaunlad ng kalunsuran at pabahay na may layuning madagdagan at mapalakas ang mga kakayahan ng pamahalaang lokal sa paglalaan ng mga benepisyo sa pabahay sa kanilang mga nasasakupan;
(c) Ang National Home Mortgage Finance Corporation ang mangangasiwa sa Community Mortgage Program sa ilalim ng Batas na ito at magpalabas ng mga alituntunin at patakaran para maipatupad ang mga tadhana ng Batas na ito; at
(d) Ang Home Insurance Guaranty Corporation ay babalangkas ng naaangkop na planong panggarantiya upang mahikayat ang mga institusyong nagpapautang na pumasok sa tuwirang pagpapautang para sa pabahay.

Seksyon 41. Taunang Ulat. - Ang Housing and Urban Development Coordinating Council at ang mga pamahalaang lokal ay magsusumite ng detalyadong taunang ulat na may kinalaman sa pagpapatupad ng Batas na ito sa Pangulo at sa Kongreso ng Republika ng Pilipinas.

ARTIKULO XI
PAGPOPONDO

Seksyon 42. Pagpopondo. - Ang mga pondo para sa programa sa pagpapaunlad ng kalunsuran at pabahay ay manggagaling sa mga sumusunod:
(a) Hindi bababa sa limampung bahagdan (50%) mula sa taunang netong kita ng Public Estates Authority, na gagamitin ng National Housing Authority upang maipatupad ang mga programa nito sa pagkuha ng lupa para sa mga layunin ng relokasyon sa ilalim ng Batas na ito;
(b) Ang mga malilikom mula sa disposisyon ng mga nakaw-na-yaman, na hindi pa nailalaan sa ibang layunin, ay gagamitin sa pagpapatupad ng Batas na ito at pangangasiwaan ng National Home Mortgage Finance Corporation;
(c) Mga pautang, kaloob, pamana at donasyon, maging mula sa mga lokal o dayuhang panggagalingan;
(d) Pagpapakalat ng mga bond, alinsunod sa mga alituntunin na itatakda ng Monetary Board;
(e) Mga malilikom mula sa buwis para sa pampamayanang pabahay at, alinsunod sa pagsang-ayon ng mga kinauukulang pamahalaang lokal, buwis para sa mga nakatiwangwang na lupain na itinatadhana sa Seksyon 236 ng Kodigo ng Pamahalaang Lokal ng 1991 (Local Government Code of 1991) at iba pang umiiral na batas;
(f) Mga malilikom mula sa pagbebenta o disposisyon ng mga lupang pampubliko sa mga lugar na urbanisado na maaaring ilipat ang pagmamay-ari; at
(g) Lokal at dayuhang negosyo o pagpopondo sa pamamagitan ng naaangkop na mga kasunduan katulad ng build-operate-and-transfer scheme.

Seksyon 43. Buwis para sa Pampamayanang Pabahay. - Alinsunod sa simulain ng saligang batas na ang pagmamay-ari at pagtatamasa ng ari-arian ay may kaakibat na layuning panlipunan at upang makapag-ipon ng pondo mula sa Programa, ang lahat ng pamahalaang lokal ay binibigyang kapangyarihan nito na magpataw ng karagdagang kalahating bahagdan (0.5%) na buwis sa tinatayang halaga ng lahat ng lupain sa mga urbanisadong lugar na lalabis sa Limampung Libong Piso (P 50,000).

ARTIKULO XII
MGA TADHANANG LILIPAS

Seksyon 44. Pagpapaliban sa Pagpapaalis at Pagpapagiba. - Magkakaroon ng pansamantalang pagpapaliban sa pagpapaalis ng lahat ng benepisyaryo ng Programa at sa pagpapagiba ng kanilang mga tirahan sa loob ng tatlong (3) taon simula sa pagkakabisa ng Batas na ito: Sa pasubali, na ang pagpapaliban ay hindi sasaklaw sa mga tao na nagtayo ng kanilang istraktura matapos ang pagkakabisa ng Batas na ito at para sa mga kasong tinutukoy sa Seksyon 28 nito.

ARTIKULO XIII
MGA PANGKALAHATANG TADHANA

Seksyon 45. Kaparusahan. - Ang sinumang tao na lalabag sa alinmang tadhana ng Batas na ito ay papatawan ng parusang hindi lalampas sa anim (6) na taong pagkabilanggo o multang hindi kukulangin sa Limang Libong Piso (P 5,000) subalit hindi lalampas sa Isandaang Libong Piso (P 100,000), o pareho, sang-ayon sa kapasiyahan ng hukuman: Sa pasubali, Na, kung ang nagkasala ay isang korporasyon, sosyohan, asosasyon o iba pang huridikal na grupo, ang parusa ay ipapataw sa pinuno o mga pinuno ng nasabing korporasyon, sosyohan, asosasyon o iba pang huridikal na grupo na nakagawa ng paglabag.

Seksyon 46. Mga Laang-Gugulin. - Ang halagang kinakailangan para maipatupad ang mga layunin ng Batas na ito ay isasama sa taunang laang-gugulin ng mga ahensyang tagapagpatupad sa Batas ng Pangkalahatang Laang-Gugulin (General Appropriations Act) ng taong kasunod ng pagsasabatas nito at bawat taon pagkaraan niyon.

Seksyon 47. Sugnay na Naghihiwalay. - Kung, sa anumang dahilan, ang alinman sa tadhana ng Batas na ito ay ipahayag na walang saysay at labag sa Saligang Batas, ang mga nalalabing tadhana na hindi maaapektuhan nito ay patuloy na magkakabisa.

Seksyon 48. Pagpapawalang-Bisa. - Ang lahat ng mga batas, dekreto, atas ehekutibo, proklamasyon, alituntunin at patakaran, at iba pang mga kautusan, o mga bahagi nito na hindi tutugma sa mga tadhana ng Batas na ito, ay pinawawalang-bisa o sinususugan ng naaayon.

Seksyon 49. Pagkakabisa. - Ang Batas na ito ay magkakabisa matapos na mailathala sa dalawang (2) pambansang pahayagan na may pangkalahatang sirkulasyon.

Pinagtibay:

(Lgd.) NEPTALI A.GONZALES (Lgd.) RAMON V. MITRA
Pangulo ng Senado Ispiker ng Kapulungan ng mga Kinatawan

(Lgd.) ANACLETO D. BADOY, JR. (Lgd.) CAMILO L. SABIO
Kalihim ng Senado Kalihim ng Mababang Kapulungan

(Lgd.) CORAZON C. AQUINO
Pangulo ng Pilipinas

Pinagtibay: Marso 24, 1992

Ang Batas na ito na pinagsanib na HB 34310 at SB 234 ay pinal na pinagtibay ng Kapulungan ng mga Kinatawan at ng Senado ngayong ika-3 ng Pebrero, 1992.